Geweld in de tram

BRANDENDE AUTOBANDEN markeren de jongste crisis in het openbaar vervoer van Amsterdam. Een grote groep hooligans zou bus 38 in Amsterdam-Noord met een zee van vuur tot omkeren hebben gedwongen. Politie? Ho maar. Gevolg: een wilde actie van de betrokken chauffeur en een groep collega's. De maat is vol voor het Amsterdamse openbaar vervoer. Brandende banden zijn extreem, maar geen uitzondering. Onlangs werden twee slechthorende meisjes ongestoord in de sneltram gemolesteerd door een groepje jongens. Verschillende personeelsleden hebben klappen opgelopen van agressieve passagiers.

Stadsbestuur en bedrijfsleiding hebben terecht nadere veiligheidsmaatregelen aangekondigd. Er komen camera's in elke bus of tram, extra surveillanten en een direct lijntje naar de politie. Toch waren deze maatregelen aanvankelijk niet voldoende om een aangekondigde actie van het personeel te voorkomen. ,,Eerst zien, dan geloven'', was de reactie die kracht werd bijgezet door de brandende banden van Noord. Het resultaat is een nadere afspraak over de reactiesnelheid van de politie. Al weet iedereen dat deze nooit harde garanties kan geven.

HET LEGER inzetten, zoals GVB-directeur Testa oppert, zegt vooral iets over de quasi-veldheerallures van de nieuwe leiding. Zeker nu het de vraag is of de politie het in Noord werkelijk liet afweten, zoals werd geklaagd. Het hele incident lijkt een beetje te zijn aangedikt om druk op de ketel te zetten. Dat kan onderhandelingstechnisch wel handig zijn, maar uiteindelijk is de aanpak van de serieuze veiligheidsproblemen niet gediend met olie op het vuur van een brandend scootertje.

Veeleer is het zaak niet alle onveiligheid op één hoop te gooien. De straat van de brandende banden/scooter in Noord geldt al langer als een probleem. Dat vergt een andere aanpak dan losse explosies van anoniem geweld in tram of bus. Deze zijn natuurlijk slechts een uiting van algemene processen van anonimisering in de samenleving, maar dat maakt gerichte veiligheidsmaatregelen niet minder noodzakelijk.

De terugkeer van de conducteur heeft duidelijk effect gehad in het tegengaan van zwartrijden. Maar een grotere personeelsdichtheid heeft in het geval van al die losse trams en bussen zijn natuurlijke grenzen. Zo'n rijdende ijzeren cocon is eigenlijk een heel kwetsbaar wereldje. Het is dan ook de vraag waarom veldheer Testa en zijn team de reguliere controletaak heeft laten versloffen door veiligheidsbeambten ritten te laten rijden om gaten in het rooster te vullen.

HET INVOEREN van cameratoezicht in elke afzonderlijke eenheid is een dramatische stap. Maar wethouder Ter Horst merkte met reden op dat het beloeren van gewone passagiers toch niet het soort openbaar vervoer is dat zij voor ogen heeft gehad. Daar komt bij dat cameratoezicht vooral achteraf zijn vruchten afwerpt, als het kwaad is geschied. Het belang van een goede opsporing moet niet worden onderschat. Maar de grote opgave is toch versterking van het sociale draagvlak van de veiligheid in het openbaar vervoer. Dat zijn de mensen in de metro die collectief de andere kant opkijken wanneer een stelletje onverlaten een aansteker bij de haren van een doof kind houdt.

Zeker, de grote stad noopt tot defensief gedrag. Met eigenrichting schiet niemand veel op. Toch kan ook het grotestadsvervoer het niet stellen zonder een mobilisation of shame, zoals het wel wordt genoemd. Een vrouw die in Rotterdam slachtoffer werd van straatgeweld terwijl iedereen doorliep, heeft zojuist de actie ,,Meld geweld'' gelanceerd. Let ten minste op het signalement en waarschuw de politie, zegt ze. Collectieve afkeuring in plaats van ostentatieve onverschilligheid. Het lijkt misschien weinig, maar het kan het begin van een heel verschil zijn.