Elektrotechnisch erfgoed

Waar vroeger generatoren de stad van stroom voorzagen, is nu een museum vol industriële objecten en huishoudelijke apparaten. Vanaf april opent Museum EnergeticA in de elektriciteitscentrale aan de Hoogte Kadijk in Amsterdam twee dagen per maand haar deuren voor het publiek.

In de grote machinehal van de elektriciteitscentrale aan de Hoogte Kadijk in Amsterdam is de sfeer van het industriële tijdperk nog volop aanwezig. Het monumentale gebouw uit 1904, met zijn ijzerwerk vol klinknagels, zijn robuuste takels, zijn houten plafond en zijn hoge ramen waardoor een prachtig licht valt, bood vroeger plaats aan generatoren die de stad van stroom voorzagen. In de belendende hal is dat nog steeds het geval maar in dit deel van het complex zijn ze verdwenen, om plaats te maken voor een fraaie collectie voorwerpen op het gebied van de elektrotechniek. Vanaf april is dit Museum EnergeticA twee dagen per maand voor het publiek geopend.

,,Wie de roots wil ervaren van de elektrotechnische wereld kan bij ons zijn hart ophalen'', zegt Cor Wagemakers, directeur van EnergeticA en een van de vele vrijwilligers die het museum dragen. Om de daad bij het woord te voegen stelt hij de paternosterlift in werking, afkomstig uit het vroegere Amsterdamse stadhuis op de Oudezijds Voorburgwal, een constructie uit 1924. Met fors geraas starten de kooien hun doorlopende rondgaande beweging: de passagiers moesten op het juiste moment instappen. Verderop staat een dieselaggregaat van 30 ton, hier elektrisch aangedreven om lawaai en stank te vermijden. Ook de roltrap uit 1960, afkomstig uit de Apeldoornse HEMA, loopt nog prima. ,,Op de balustrade installeren we nog gaslampen'', zegt Wagemakers. ,,Ze liggen klaar in de kelder. Alleen: hoe kom je aan kousjes?''

In een aantal kleinere zalen van de voormalige elektriciteitscentrale is nog veel meer te zien. Zoals een 15 kW stoomdynamo van een schip dat in 1944 in de Elbe is gezonken en na een half jaar gelicht. Dankzij deskundige medewerkers van EnergeticA staat hij er weer piekfijn bij. Dat geldt ook voor de gascaloriemeter uit 1912 die als een bonk roest binnenkwam. Ook getoond worden een elektrische fiets uit 1932 (actieradius: 70 kilometer) en een nu zeldzame kabelverdeelkast die in 1990 bij de aanleg van de nieuwe spoorwegtunnel in Rotterdam zomaar uit het zand opdook. En de koolspitslamp die het Amsterdamse Krasnapolsky sierde, doet het nog steeds.

EnergeticA is de voortzetting van het het Elektriciteitsmuseum te Nijkerk. Ook de historische collecties van de KEMA en het liftenmuseum uit Alphen a/d Rijn hebben er een onderdak gevonden. ,,We zijn in 1994 gestart'', zegt Wagemakers. ,,Tot nu toe waren we vooral een depot waar de elektrotechnische industrie zijn erfgoed kon onderbrengen. Sinds de grootscheepse fusies in die sector behoren bedrijfsmusea niet meer tot de core business en klopt men bij ons aan. Wij beheren, documenteren en onderhouden die collecties. Ook particulieren melden zich. Zo stelde een verzamelaar zijn collectie van 1200 stofzuigers ter beschikking. Van de vijf verdiepingen in dit gebouw functioneren er drie als depot.''

Naast industriële objecten exposeert EnergeticA huishuidelijke apparaten en voorwerpen. Bakeliet radio's, schitterend vormgegeven elektrische botervloten, verchroomde eierkokers, een broodrooster van His Masters Voice uit 1950: ze zijn een streling voor het oog. Dat geldt evenzeer voor de koperen kuip van de langzaamwasser met bovendrijfwerk, merk Hova, waarin het agitatorprincipe is toegepast: een afwisselend links- en rechtsomdraaiende beweging die moeder de was uit handen nam. Helaas staat de stofzuiger die tegelijk mixer is, in het depot.

Het besluit om al dat fraais te exposeren is mede ingegeven door de weg die NewMetropolis is ingeslagen. ,,Wij zouden daar voor het verleden zorgdragen'', zegt Wagemakers, ,,maar dat is in het concept weggestreept. Er staan nu twee vitrines met onze spullen op een onooglijke plaats, meer dan een decoratieve functie vervullen ze niet. EnergeticA heeft geen geld voor dure vormgeving, subsidie van de gemeente Amsterdam zit er niet in. Maar de mensen die hier langskomen zeggen: `het oogt minder kleurig, maar wat we te zien krijgen is wel zo interessant'.''

Museum EnergeticA, Hoogte Kadijk 400, Amsterdam. Geopend van 10-16 uur, iedere eerste vrijdag en aansluitende zaterdag van de maand. Toegang ƒ5,-. Daarnaast mogelijkheid tot groepsbezoek na afspraak. Inl 020-4221227.