NAVO-acties lossen niets op

De acties van de NAVO tegen Servië maken geen einde aan de Kosovo-crisis, vinden René Grémaux en Abe de Vries. Zowel voor de Serviërs als de Kosovo-Albanezen pakt het NAVO-geweld desastreus uit. Alleen een aangepast akkoord van Rambouillet biedt uitkomst.

Laf, crimineel en contraproductief is de oorlog die de NAVO tegen Servië voert. Laf, want de helden zonder glorie lopen geen noemenswaardig gevaar. Crimineel, want op welk ander recht dan het recht van de sterkste kunnen de VS zich beroepen? En bovenal contraproductief, omdat deze `humanitaire' operatie met vredestichten net zoveel van doen heeft als een slager met euthanasie.

Afgezien van het juridische beginsel dat met het mes op de keel geen rechtsgeldige overeenkomsten gesloten kunnen worden, kan ook om een andere reden bezwaarlijk worden verwacht dat Belgrado zijn handtekening onder Rambouillet zet. Uitvoering van dit akkoord, waarmee de Albanese zijde instemde in de wetenschap dat het voor de tegenpartij toch onaanvaardbaar was, betekent niets meer of minder dan onafhankelijkheid-op-termijn voor Kosovo.

Net als in 1991-'92 wordt onder het mom van verontwaardiging over `etnische zuiveringen' een staatsverband in dat deel van Europa opengebroken. Alweer moeten we geloven dat de massale inzet van kruisraketten en clusterbommen uiteindelijk mensenlevens redt. Precies het tegendeel is het geval.

Vooral in en nabij Belgrado heeft de NAVO grote verwoestingen aangericht. Nu de tweede fase van de campagne is begonnen, blijkt dat het bondgenootschap er niet tegenop ziet honderden mensen de dood in te jagen. Het onderscheid tussen `gesneuvelde' militairen en vermoorde burgers is voor de nabestaanden van geen enkel belang.

Ook voor de Kosovo-Albanezen pakt de NAVO-agressie tegen de Serviërs desastreus uit. In Servische ogen vinden de bombardementen op verzoek van het rebellenleger UÇK plaats. De onheilsbrengers zelf zijn voor het Servische militaire apparaat onbereikbaar; des te erger treft de Servische furie degenen die als duvelstoejagers van de NAVO worden gezien.

Reguliere Servische troepen mogen tot dusver al heel wat op hun kerfstok hebben, met de komst naar Kosovo van bendes en heethoofden uit Pale en hele en halve criminelen zoals Arkan is het hek helemaal van de dam. Het huidige inferno is niet alleen Miloševic, maar ook de NAVO aan te rekenen. Zeker nu het bondgenootschap zich beperkt tot deze luchtshow en weigert grondtroepen te sturen, die zich met gevaar voor eigen leven Kosovo moeten binnenvechten, is het leed niet te overzien. De veiligheid en de stabiliteit in de hele regio wordt door de huidige acties in gevaar gebracht. Met de aanzwellende vluchtelingenstromen raakt het Groot-Albanese nationalisme nog verder verspreid, met name in Macedonië en Montenegro.

Is er dan uitzicht op een spoedig bestand? Te vrezen valt dat de bommencampagne de kansen op een politieke regeling voor Kosovo juist sterk heeft verkleind. Iedereen met een greintje kennis van de Servische geschiedenis en geestesgesteldheid had kunnen weten hoe weinig waarschijnlijk het is dat dictaten tot het gewenste resultaat leiden.

Waarom zou wat in 1914 de Oostenrijkers en in 1941 de Duitsers niet lukte, nu wel slagen? Op grond van de tol die de Serviërs in twee wereldoorlogen betaalden, voelen zij zich toch al de joden van de Balkan. Zij zullen zich tot in het diepst van hun ziel geraakt terugtrekken in hun Masada. Bovendien zijn de NAVO-bommen een zegen voor Miloševic, wiens leiderschap door deze beproeving mythologische proporties zal aannemen.

De afgelopen jaren heeft het verbijsterend eenzijdige vijandbeeld in het Westen van het Servische volk hem alleen maar in de kaart gespeeld. Hoezeer deze serbofobie ook tot doorgaans weldenkende kring is doorgedrongen, blijkt uit Thomas von der Dunks typering van Servië als `kleine moordlustige mafiastaat' (NRC Handelsblad, 27 maart). Selectieve verontwaardiging, een diepe minachting voor de historische beleving van `vreemde' volken, en politiek opportunisme: zonder dat bijzondere Europees-Amerikaanse amalgaam was er nooit een Kosovo-crisis geweest. Het is een stelling die Miloševic en de zijnen binnenslands met het grootste gemak verdedigen.

Selectieve verontwaardiging: in 1995 liep het Kroatische leger de Krajina onder de voet, net als Kosovo een rebellenstaatje op andermans grondgebied. De campagne had tweehonderdduizend vluchtelingen tot gevolg, oorlogsmisdaden, plunderingen – maar geen kruisraketten op Zagreb.

Waarom geen ingrijpen in Afrika? Of in Koerdistan? Waarom wel oog voor beweerde Servische massamoorden en veel minder voor de regelmatige aanvallen, liquidaties en kidnappingen van het UÇK? Tot de paar honderd dodelijke slachtoffers van dit `bevrijdingsleger' behoren niet alleen leden van de Servische politie en soldaten van het Joegoslavische leger, maar ook Servische burgers, Albanezen, zigeuners en andere inwoners van Kosovo die weigeren zich voor het separatistische karretje te laten spannen.

Minachting voor andermans geschiedenis: in zijn lesje aan de Amerikaanse bevolking, dit weekeinde, vergeleek Clinton Miloševic met Hitler en de NAVO-campagne met beide wereldoorlogen. Komen de Serviërs met hun geschiedenis aanzetten, dan wordt dat kort en krachtig afgedaan als bullshit (Holbrooke).

Op 27 maart 1941 kwam in Joegoslavië alleen het Servische volk in opstand tegen het pact dat nazi-Duitsland had afgedwongen. Even later werd het daarvoor bestraft met een bombardement op Belgrado. Bijna op de dag af is Duitsland 58 jaar later weer in het Joegoslavische luchtruim actief met zijn Luftwaffe. De vraag is of de doorsnee Serviër, die zijn land nu kapot geschoten ziet worden, nog oog heeft voor de nuances.

Opportunisme: doe iets, desnoods zonder te weten waar het op uit draait. Wat doet de NAVO als Miloševic niet buigt? In het Amerikaanse Congres hebben zowel Democraten als Republikeinen zorgen over het gebrek aan strategie van Clinton. Wat als Servië één grote, rokende puinhoop is en er is nóg geen akkoord? Wat als de publieke opinie in het Westen zich tegen de actie keert, voordat een aanwijsbaar resultaat is geboekt?

Rambouillet, zoveel is duidelijk, is ondeugdelijk en moet worden aangepast. Het Westen zal de vrees bij Servië moeten wegnemen dat het akkoord de opmaat is voor een onafhankelijk Kosovo. De Servische onderhandelaars hebben meermalen aangegeven bereid te zijn Kosovo autonomie te geven, maar Servië zal zijn gewijde grond nooit afstaan. Stop zo snel mogelijk de oorlog, stuur grondtroepen onder VN- of OVSE-vlag en ontwapen de Albanese opstandelingen. Een andere way out is er niet.

René Grémaux is Balkandeskundige, Abe de Vries is journalist.