Kerkelijke rechtbanken beticht van duivelskunsten

Wie als katholiek zijn of haar huwelijk wil laten ontbinden, krijgt te maken met de kerkelijke rechtbank.

De kerkelijke rechtbanken in Nederland maken zich stelselmatig schuldig aan schending van de privacy en aan het uitlokken van valsheid in geschrifte bij het nietig verklaren van kerkelijke huwelijken. Ook is er een circuit van huisartsen, psychologen en psychiaters dat meewerkt aan ,,deze verborgen schijnprocedures''.

Dat zegt de Limburgse advocaat mr. F. Mulders. Hij won in december vorig jaar in hoger beroep een kort geding tegen het bisdom Roermond namens zijn cliënte C.Heuvelmans uit Echt. Zij was, zonder dat met haar was gesproken, door een Venrayse zenuwarts die een psychiatrisch rapport opstelde in opdracht van het bisdom, onder meer omschreven als ,,een niet al te intelligente, infantiel neurotische vrouw met een beperkte gewetensvorming''.

De zaak van zijn cliënte staat niet op zich, concludeert de advocaat nu, vier maanden na de uitspraak. Mulders ontving tientallen meldingen van gelovigen wier kerkelijk huwelijk buiten hen om nietig is verklaard door kerkelijke rechtbanken. Ook over hen zijn in het geheim psychiatrische rapporten opgemaakt, zegt Mulders die spreekt over ,,duivelskunsten''.

,,Er zijn veel katholieken die moeite hebben met de manier waarop kerkelijke rechtbanken echtscheidingsprocedures afhandelen'', aldus de advocaat. ,,Het gros dat mij belde, vaak diepgelovige mensen, wilde alleen zijn verhaal kwijt en geen procedure beginnen. Uit schaamte en om nieuwe pijn te vermijden, maar ook uit angst voor de invloed van de katholieke kerk.''

De handelwijze waarvoor de kerkelijke rechtbank in Roermond is veroordeeld, is structureel bij de kerkelijke rechtbanken, niet alleen in Nederland maar ook elders in de wereld, zegt Mulders. ,,De zaak-Heuvelmans is er een van vele, hoewel het door de kerkelijke overheid wordt ontkend. In de publiciteit is het beeld ontstaan dat het om een praktijk ging van het bisdom Roermond. Maar in de zaak-Heuvelmans was de kerkelijke rechtbank van het aartsbisdom Utrecht betrokken. In Utrecht is eveneens gevonnist op basis van het omstreden psychiatrisch rapport dat was opgemaakt in opdracht van het bisdom Roermond.'' Bestuurder Maria Ter Steeg van het bisdom Utrecht laat weten dat het binnen haar bisdom ,,nooit de gewoonte is geweest'' om externe deskundigen te raadplegen in huwelijkskwesties.

Enkele gelovigen hebben besloten door te zetten. Inmiddels lopen, al dan niet met steun van advocaat Mulders, aanvragen tot inzage in processtukken bij de bisdommen Roermond, Breda, Utrecht en Haarlem. De bisdommen weigeren tot nu toe inzage. ,,Een gepensioneerde bankdirecteur wacht al anderhalf jaar op inzage in zijn dossier bij het bisdom Roermond'', meldt Mulders. ,,Het bisdom weigert categorisch informatie te verstrekken, net als in twee andere gevallen. Komt het bisdom niet snel met de stukken tevoorschijn, dan verwacht ik nieuwe rechtszaken.''

Ook in andere bisdommen lopen procedures. Een katholiek uit Leiden wil weten hoe zijn procedure vijftien jaar geleden is verlopen. Hij kwam er onlangs achter dat over hem is gerapporteerd dat hij een incestueuze relatie had met zijn moeder. Hoe kwam die onjuiste informatie bij de kerk, wil hij nu weten. De man wil zijn hele dossier zien, maar de kerk weigert.

Voor Mulders is duidelijk dat feitelijk álle bisdommen achter de rug van gelovigen om gebruik hebben gemaakt van zulke rapporten. Een aantal medici werkte daar gewillig aan mee. Mulders verwijst naar een uitspraak van de zenuwarts die het rapport over Heuvelmans schreef zonder haar gezien te hebben. Zij zei vorig jaar in het hoger beroep voor het gerechtshof in Den Bosch: ,,Voor ik mijn medewerking aan de kerkelijk rechtbank verleende, heb ik wel degelijk collega's, die ook aan de kerkelijke rechtbank rapporteerden, geraadpleegd. Zij handelden op dezelfde wijze. Ik kan zo een aantal namen noemen.''

Mulders zegt intussen over namen te beschikken. Het gaat om een klinisch psycholoog in Den Bosch, een huisarts in Venlo, een arts in Breda en enkele psychiaters. Het medisch tuchtcollege oordeelde vorig jaar dat artsen niet mogen meewerken aan het opstellen van psychiatrische rapporten zonder dat de betrokkene gezien of gehoord is. Buitengewoon hoogleraar kerkrecht aan de Katholieke Universiteit Leuven, de Nederlander R.Huysmans, kan de beschuldigingen van Mulders niet bevestigen. ,,Ik deed er geen onderzoek naar, maar ik heb nooit gehoord dat behalve in Roermond kerkelijke rechtbanken achter iemands rug om psychiatrische rapporten laten schrijven door artsen.''

De kerkelijke rechtbanken hebben na de veroordeling van het bisdom Roermond aan Rome dispensatie gevraagd (en gekregen) van de verplichting om een zogenaamd ,,deskundigenrapport'' aan te vragen. Volgens het kerkelijk wetboek moet zo'n deskundigenoordeel gevraagd worden om zware psychische stoornissen te kunnen constateren. Zo'n stoornis bij een van de partners is een van de voorwaarden om een katholiek huwelijk ongeldig te kunnen verklaren. Scheiden kan niet volgens de regels van de katholieke kerk.

Het bisdom in Roermond denkt overigens een oplossing gevonden te hebben door leden van de rechtbank zelf de psyche van mensen te laten beoordelen. ,,Dat kan best als er geen twijfel bestaat over de geestelijke gesteldheid van iemand'', zegt pater H. van der Meer, voorzitter van de rechtbank.

Advocaat Mulders: ,,Dat lijkt me nog veel erger, haast Kafkaiaans. Dat zijn geheime, oncontroleerbare procedures waarvan de uitkomst van tevoren vaststaat. Zoiets doet denken aan de methoden van de inquisitie.''