Kerala: ontwikkeling, vervreemding, zelfmoord

In Kerala, de meest ontwikkelde staat van India, pleegt elk uur iemand zelfmoord. Vooral de oude familiebanden zijn slachtoffers van de nieuwe welvaart.

Concrete plannen om te sterven hebben ze niet. Wel willen ze dat zij straks, als ze het leven niet meer aankunnen, legaal hulp krijgen bij hun zelfgekozen dood. Vier oudere mannen in Kerala eisen van de rechter dat hulp bij zelfdoding wordt gelegaliseerd. ,,Ouderen worden in de steek gelaten door hun eigen kinderen'', zegt Mukundan Pillai, zeventig en gepensioneerd schoolhoofd in het stadje Kollam, even ten noorden van Kerala's hoofdstad Trivandrum. Ziek is hij niet; ook niet mentaal. Wel wil hij alvast het recht krijgen op een waardige dood als de eenzaamheid straks toeslaat – al dan niet in combinatie met een ziekbed. ,,Ik ben klaar met al mijn verplichtingen in het leven'', zegt Pillai.

Pillai is niet de enige in Kerala die zijn leven zelf wil kunnen beëindigen, getuige de honderden steunbetuigingen die hij krijgt voor de rechtszaak die hij enkele maanden geleden begon. Veel ouderen, overvallen door eenzaamheid, vinden dat blinde hebzucht en de jacht naar drukke banen en goede opleidingen de familiebanden zwaar hebben aangetast in `Gods eigen land', zoals de Keralieten hun deelstaat noemen. De deelstaatregering, al jaren communistisch, blijkt ondanks haar sociale gezicht niet in staat de sociale vervreemding tegen te gaan. ,,Als de regering niet wil helpen bij ons leven, moet ze maar helpen bij ons sterven'', zegt Pillai.

Het contrast is groot in Kerala. Met ruim 30 miljoen inwoners is Kerala een kleine deelstaat in het zuidwesten van India, en een onverwachte uitzondering in het land. Langs de landwegen, omgeven door talloze kokospalmen, staan keurig geschilderde huizen en villa's. Terwijl in de rest van India ruwweg de helft van de bevolking ongeletterd is, is het tropische Kerala, dat vooral geld verdient aan kokosnoten, rubber, koffie en toeristen, de enige deelstaat waar vrijwel de gehele bevolking kan lezen - jong en oud, arm en rijk. Door de goede medische voorzieningen wordt een inwoner van Kerala gemiddeld zeventig jaar oud, elf jaar ouder dan de gemiddelde Indiër. Ook de kindersterfte is er veel lager dan in de rest van het land.

Maar met 20 procent zestig-plussers is Kerala ook de eerste Indiase deelstaat die zichtbaar aan het vergrijzen is. Artsen wijzen erop dat India daar nog lang niet op berekend is. Financiële en sociale ondersteuning voor ouderen is nog nauwelijks ontwikkeld op het subcontinent - ook niet in het relatief moderne Kerala. In heel India, op een geschatte bevolking van 987 miljoen, hebben nog geen 3 miljoen ouderen een pensioenregeling. Bedrijven zijn in India niet verplicht zo'n regeling te treffen.

Het hoge aantal zelfmoorden is één van de keerzijden van de rijkdommen van Kerala. Elk uur doen tien mensen een poging tot zelfmoord, waarvan er één slaagt. De laatste drie jaar pleegden meer dan 25.000 mensen in Kerala zelfmoord, meer dan waar dan ook in India.

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat individualisering, sociale spanningen, familieproblemen en alcoholisme de belangrijkste oorzaken zijn achter de hoge zelfmoordcijfers. ,,Een moderne, urbaniserende maatschappij werkt een vervreemding in de hand die elders in India nog niet bestaat'', zegt dr. Suraraj Mani van de Gezondheidsdienst van Kerala.

De familie is voor het grootste deel van de Indiase bevolking nog steeds het meest heilige instituut. Opgegroeide kinderen verlaten zelden het huis omdat zij voor hun ouders moeten zorgen.

Maar in Kerala gaan jongeren steeds meer hun eigen weg. Omdat ze goed zijn opgeleid, vertrekken jaarlijks duizenden jongeren naar de rijke oliestaten rondom de Perzische Golf, naarGroot-Brittannië of de Verenigde Staten om goedbetaald werk te zoeken. In Kerala is de economie de laatste jaren steeds verder achtergeraakt bij de ontwikkeling van de bevolking. Enkele miljoenen mensen zijn werkloos, onder wie duizenden ingenieurs en artsen. Ook onder jongeren, gedesillusioneerd door hun gebrek aan kansen in de maatschappij, stijgt het aantal zelfmoorden snel. Om de hoge werkloosheid tegen te gaan moeten ouderen op hun 55ste met pensioen, zeven jaar eerder dan in de meeste delen van India. En ook dat geeft sociale problemen.

,,Er zijn steeds minder mensen op wie je een beroep kunt doen als je het moeilijk hebt'', zegt dr. S.K. Jayashree, arts in Trivandrum. ,,In een hechte familie steken anderen een helpende hand toe als iemand failliet gaat of zijn baan verliest. Dat gebeurt in Kerala steeds minder.'' Volgens Jayashree groeit vooral het aantal zelfdodingen onder ouderen de laatste vijf jaar.

Artsen wijzen er ook op dat veel suicidale inwoners van Kerala geen psychische hulp zoeken. ,,Veel mensen die een mislukte poging tot zelfmoord hebben gedaan, proberen het later opnieuw'', zegt psycholoog dr. S. Krishnan van de Medische Universiteit van Trivandrum. Omdat een poging tot zelfmoord volgens de Indiase wet strafbaar is, zijn de meesten bang dat zij worden vervolgd als zij zich laten behandelen, meent hij. ,,Die wet moet eerst worden aangepakt.''

Met het voorbeeld van Kerala in het achterhoofd erkent de federale regering in New Delhi, ruim tweeduizend kilometer naar het noorden, inmiddels dat de vergrijzing van India op de lange termijn steeds meer problemen zal veroorzaken. De minister voor sociale rechtvaardigheid, Maneka Gandhi, kondigde twee maanden geleden een landelijk programma aan waarmee de oude dag van miljoenen Indiërs moet worden veiliggesteld, met pensioenen, woonruimte, medische verzekeringen en sociale hulp. Maar sceptici menen dat het tientallen jaren kan duren voordat alle uithoeken van India daarmee worden bereikt nog afgezien van de vraag of een ontwikkelingsland zo'n sociale paraplu ooit zal kunnen betalen.