Hard werken van OM baatte niet

Het openbaar minister heeft een gevoelige nederlaag geleden met de vrijspraak van `drugsbaron' Etienne U.

Arbeid adelt, maar het hoeft nog niet te leiden tot een goed resultaat, zei de voorzitter van het Amsterdamse gerechtshof, J. Vermeulen, nadat hij het vonnis tegen Etienne U. had voorgelezen. ,,Geconcludeerd kan worden dat dit gezegde niet van toepassing is, nu tijdens de zitting niet is vastgesteld dat verdachte de hem in pers en belletrie toebeelde titel `drugsbaron' heeft verdiend.''

Aanwijzingen dat U. leiding gaf aan ,,een samenwerkingsverband'' dat zich bezig hield met activiteiten ,,die het daglicht niet konden velen'' zijn er volgens Vermeulen genoeg. Waarom zou je anders in codetaal over de telefoon spreken? Maar aanwijzingen zijn niet voldoende voor een veroordeling, daar heb je wettig en overtuigend bewijs voor nodig. En voldoende wettig bewijs voor het feit dat U. vanaf 1994 leiding heeft gegeven aan een criminele organisatie die zich bezig heeft gehouden met de import en export van vele honderden tonnen hasj, heeft justitie tijdens het hoger beroep niet naar voren kunnen brengen, zo concludeerde de president van het gerechsthof gisteren. U. kreeg alleen achttien maanden gevangenisstraf wegens belastingfraude opgelegd. Die straf heeft hij al tijdens zijn voorarrest uitgezeten.

Justitie heeft hard gewerkt om de `drugsbende' van Etienne U. achter de tralies te krijgen. Een eerste poging leidde in 1994 tot de IRT-affaire en tot een crisis in de opsporing, nadat gebleken was dat rechercheurs Van Vondel en Langendoen van het Interregionaal Recherche Team Noord-Holland-Utrecht tonnen hasj hadden doorgelaten om in de organisatie van U. te infiltreren. Een parlementaire onderzoekscommisie onder leiding van het Kamerlid Maarten van Traa concludeerde dat de opsporingsmethoden van het niet door de beugel konden. Het bewijsmateriaal dat het Delta-onderzoek had opgeleverd, was intussen door het openbaar ministerie `besmet' verklaard en ging achter slot en grendel. Het Kernteam Randstad Noord en Midden, de opvolger van het IRT, moest op 5 oktober 1994 helemaal opnieuw beginnen. Het KTR pakte de zaken voortvarend aan. Tientallen rechercheurs voerden observaties uit en luisterden telefoongesprekken af. Er werd gerechercheerd in de VS, Canada en Pakistan. De totale kosten van het RADAR-onderzoek bedragen naar verluidt ruim dertig miljoen gulden.

In januari van het vorige jaar leken de inspanningen van justititie succesvol te zijn geweest. De rechtbank van Amsterdam veroordeelde Etienne U. tot zes jaar gevangenisstraf. Volgens de gecodeerde administratie van de al eerder veroordeelde `boekhouder' Edwin S. en de afgeluisterde telefoongesprekken waarin U. en zijn collega's in geheimtaal spraken over hun handel, was toen voldoende bewijs voor een veroordeling. Het OM jubelde. Tijdens het proces tegen de `Hakkelaar' Johan V. had men nog gebruik moeten maken van een omstreden middel als een kroongetuige, maar in het onderzoek naar U. was uitsluitend `schoon' gerechercheerd.

Toch had het OM ook graag de mogelijkheid gehad de verdachten van de `bende van U.' ook in de woning af te luisteren, zo maakte de Haarlemse officier van justitie en onderzoeksleider F. van Straelen al voor de rechtbank duidelijk.

Dat het direct afluisteren volgens het wetsvoorstel Bijzonder Opsporingsbevoegdheden, dat nu bij de Tweede Kamer ligt, in de toekomst wél tot het arsenaal van opsporingsmethoden van justitie zal behoren, is misschien dan ook een schrale troost.