Decoder breekijzer in tv-bestel

De Amsterdamse kabelexploitant A2000 wil over twee jaar alle commerciële zenders achter de decoder plaatsen. Morgen beslist de gemeenteraad van Amsterdam erover.

Er is lang over gepraat, maar nu lijkt het er echt van te komen, de digitale decoder. Niet langer dertig televisiezenders voor twintig gulden, maar een klein basispakket en `de rest achter de decoder'. Het akkoord tussen de gemeente Amsterdam en kabelexploitant A2000 is een keerpunt, wordt gezegd. Als de gemeenteraad het morgen goedkeurt, mag A2000 over twee jaar het basispakket terugbrengen naar vijftien publieke zenders. Achter de decoder komt een pluspakket met populaire commerciële zenders. Het geheel gaat een kleine 25 gulden kosten. ,,In 2000 is een doorbraak in zicht. De introductie van de digitale decoder is dichterbij dan velen dachten en nog denken'', schrijft het Amsterdamse college aan de gemeenteraad.

,,We staan op de rand van de revolutie'', zegt Ivo Lochtman, A2000-manager radio en televisie.

Waarom eerst niet en nu plotseling wel? Daarvoor zijn verschillende redenen. Er komen steeds meer televisiekanalen en in het huidige pakket is geen plaats meer. De commerciële zenders ontdekken bovendien dat met zoveel concurrerende kanalen steeds minder reclamegeld per zender te verdienen valt. Ze willen dus betaald krijgen voor doorgifte, in plaats van zelf te betalen. En dat kan alleen achter de decoder. De kijker betaalt dan meer en dat geld gaat voor een deel naar de televisiezenders. Dat sluit ook aan op de redenering van de kabelexploitanten, die vinden dat de consument nu te veel krijgt voor te weinig geld.

Maar het allerbelangrijkste is dat de populaire commerciële zenders (Veronica, SBS6, RTL) nu samen achter de decoder durven te gaan, omdat ze er vanuit gaan dat veel mensen geneigd zijn dan ook maar zo'n abonnement te nemen. Ook al kost het iets meer. En tot slot, de gemeente Amsterdam ziet in dat de ontwikkeling niet te stoppen is. We kunnen wel krampachtig vasthouden aan het contract, schrijft het college aan de gemeenteraad, maar dan wordt het kabelaanbod in Amsterdam steeds verder uitgehold. Als Amsterdammers massaal aan de decoder gaan, zal de rest van het land wel volgen, zo is de gedachte. Ook Casema, met 1,1 miljoen aansluitingen in onder andere Den Haag en Utrecht, verwacht aan het einde van het jaar de eerste decoders te kunnen plaatsen.

In de jaren tachtig verdwenen de antennes van de Nederlandse daken en nu zijn 5,8 miljoen huishoudens, en dat zijn ze vrijwel allemaal, aangesloten op de kabel.

Kabelmaatschappijen zijn geliberaliseerd. Waren ze voorheen een soort gemeentelijk doorgeefluik, nu mogen ze commercieel de boer op. De enige eis waaraan ze moeten voldoen is een basispakket van vijftien zenders met Nederland 1, 2 en 3, de Belgische publieke omroepen en een lokale zender.

De kabelaars willen gebruik gaan maken van de nieuwe mogelijkheden. In veel gemeenten zal binnenkort het basispakket worden verkleind tot het wettelijk minimum en moet extra worden betaald voor de commerciële zenders. Als de digitale decoder op de markt komt, verdwijnen deze kanalen achter het kastje. En de kabelexploitanten willen meer. Naarmate de decoder verder ingeburgerd raakt, willen ze nog veel meer zenders aanbieden.

Daarmee houdt het voor de kabelmaatschappijen niet op. Hoe meer diensten, hoe meer geld. Dus willen ze Internet, pay-per-view, winkelen, thuisbankieren en video on demand aanbieden, allemaal via de decoder. Of interactieve televisie: Kijken naar de Formule 1 en zelf kiezen vanuit welke camerapositie je Schumacher wilt volgen. Lochtman van A2000: ,,We zijn getuige van de geboorte van een nieuw medium met ongekende mogelijkheden. En ik overdrijf niet.''

Maar is het echt alleen maar hosanna? Wil Moerer, verantwoordelijk voor de juridische zaken van betaalzender Canal+, gelooft helemaal niet in het succes van de digitale decoder op de korte termijn. ,,Alles staat of valt met de inhoud. Met e-mail en pay-per-view kom je er niet. Bovendien is een digitale decoder erg duur.'' Canal+ verhuurt een analoge decoder voor tien gulden per maand. A2000 zegt de veel geavanceerdere digitale decoder voor drie gulden per maand te gaan verhuren. ,,Dat is echt onhaalbaar'', volgens Moerer. ,,Tenzij mensen die alleen het basispakket hebben ook meebetalen aan de investeringen voor de decoder. Dat zou een vorm zijn van niet toegestane kruissubsidie. Als dat zo is, zullen we een klacht indienen bij de OPTA, de mededingingsautoriteit.''

Verder stellen de commerciële zenders hun voorwaarden. Ze willen geld, ze willen weten in wat voor pakket ze terechtkomen en ze willen dat veel mensen zich abonneren. ,,In de orde van grootte van 90 procent van de kijkers'', eist Pieter Haasnoot, manager kabelzaken bij SBS6 en Net5. ,,Grote commerciële zenders zijn alleen rendabel bij een zeer brede verspreiding. Als uit de plannen blijkt dat ze dat niet halen, dan doen we niet mee.'' Hieruit blijkt dat een voor de kijker aantrekkelijke mogelijkheid waarschijnlijk al afvalt: één op één kiezen welke zenders je wilt ontvangen. De Consumentenbond, onder leiding van Walter Etty, is sterk voorstander van een zo groot mogelijke keuzevrijheid voor de kijkers. R. Florisson, voorzitter van de Haagse programmaraad, ziet dat ook het liefst. ,,Anders betalen mensen dus voor zenders die ze eigenlijk niet willen hebben.'' Maar voor commerciële televisiezenders en kabelaanbieders is dit niet de meest winstgevende optie.

De digitale decoder heeft ook concurrenten. De satelliet is vooralsnog duur en kan sommige zenders niet ontvangen. Maar Nozema, gezamelijk bezit van de Nederlandse staat en de NOS, wil door de lucht digitale signalen gaan verspreiden. Kosten: 4 gulden per maand voor 25 zenders. Lochtman: ,,Dat lijkt een ernstige bedreiging. Maar het is godsgruwelijk onmogelijk om dat voor vier gulden te doen zonder gebruik te maken van mijn belastinggeld en omroepbijdrage.'' Als dit zo is, wil A2000 ook een klacht indienen bij de OPTA.

Lennart van der Meulen van het Commissariaat voor de Media stelde vorige week op het congres `Omroep 2000' dat het rijk, provincies en gemeenten ook financiële bijdragen zouden moeten leveren aan de aanschaf van de decoder. ,,De introductie moet in een korte periode en op grote schaal plaatsvinden'', aldus Van der Meulen.

En de kijker? Heeft die wel behoefte aan alle nieuwigheden? Is dertig zenders voor een schappelijk bedrag niet meer dan voldoende? Lochtman van A2000: ,,Mensen hebben er geen behoefte aan. Nu nog niet. Het is dus aan ons om de behoefte te creëren.''