Advocaat in geweer tegen concurrentiebeperking

Mr. Boukema verdedigde vandaag zijn collega Engelgeer in diens zaak tegen de Nederlandse Orde van Advocaten. Als juridisch dienstverlener wil Engelgeer zo min mogelijk beperkingen om te concurreren.

Er ligt een bom onder de Nederlandse Orde van Advocaten (NOVA), geplaatst door één van de eigen leden, de Amsterdamse letselschade-advocaat mr. G. Engelgeer. De orde hanteert volgens hem regels die strijden met de mededingingswetgeving en met het Europees recht. Vandaag diende voor de Haagse rechtbank de zaak tussen Engelgeer en de Orde.

Engelgeers advocaat, mr. H.J.M. Boukema, zit tussen zijn cliënt en zijn eigen beroepsgroep in een eigenaardige positie, maar zegt dat juist de Orde begrijpt dat een advocaat naar Voltaires opvatting handelt: ,,Ik ben het hartgrondig met uw standpunt oneens, maar ik vecht voor uw recht het naar voren te brengen.''

Wat zijn de bezwaren van uw cliënt precies?

,,Hij vindt dat de Orde haar regelgevende bevoegdheid te ruim heeft uitgelegd. Getoetst aan de Mededingingswet en het Europees recht voldoen niet alle regels van de Orde aan de dubbele maatstaf van functionaliteit en proportionaliteit. Sommige regels beperken de mededinging onnodig.''

Maar er gelden toch meer criteria voor een goed functionerende advocatuur dan de mededinging alleen?

,,Ja, gelukkig wel. Maar de Orde heeft regelgevende bevoegdheid gekregen ten behoeve van het algemeen belang. Dat is niet zomaar iets. De Orde had zich enkel naar de maatstaf van dat algemeen belang moeten richten, maar is in sommige gevallen verder gegaan. Tegen die gevallen richten de bezwaren van mijn cliënt zich.''

Is dat reden om de zaak voor de rechter te brengen?

,,Mijn confrère Engelgeer heeft een uitgesproken opvatting over de rol van advocaat als verlener van juridische diensten. In die rol wil hij zo min mogelijk beperkingen in de concurrentiestrijd aanvaarden. De Orde heeft een ander standpunt en heeft een tuchtrechtelijke procedure tegen hem aangespannen om naleving van concurrentiebeperkende regels af te dwingen. Engelgeer wil bijvoorbeeld op basis van `no cure no pay' kunnen werken. Die tuchtrechtprocedure tegen hem heeft ertoe geleid dat hij naar de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa, red.) is gestapt én naar de rechter.''

Hebben rechtbank en NMa wel iets te zeggen over de tuchtrechtspraak van advocaten?

,,De overheidsrechter heeft bevoegdheid een oordeel te vellen over tuchtrechtspraak, bijvoorbeeld wanneer fundamentele rechten worden geschonden. De NMa heeft op haar beurt bevoegdheid een oordeel uit te spreken over besluiten of gedragingen van de Orde als die in strijd zijn met de Mededingingswet.''

Dan rijst nogmaals de vraag of er niet méér is dan de mededinging?

,,Na de Tweede Wereldoorlog is een deel van de balie zich als ondernemers gaan gedragen. En op die gedragingen worden zij nu – aan de hand van de nieuwe Mededingingswet – beoordeeld. Er zijn nu kantoren met honderden advocaten, notarissen en fiscalisten, die concurreren met andere leveranciers van juridische diensten, waaronder kleine advocaten- en notariskantoren. Veel van de advocaten die aan grote kantoren verbonden zijn zien nooit een rechtszaal van binnen.''

Is het er dus om te doen dat de `big shots' van de `big firms' de balie uitmoeten?

,,Van mij mogen ze blijven, maar dat is niet waar het om gaat. De wetgever heeft aan advocaten drie bijzondere voorrechten gegeven. Zij hebben een beroepsgeheim, waardoor alles wat aan een advocaat wordt toevertrouwd geheim kan blijven. Zij hebben bovendien een verschoningsrecht, waardoor een advocaat kan weigeren als getuige op te treden, zodat zijn beroepsgeheim is gegarandeerd. En daarbij komt dat zij een procesmonopolie hebben. Dus alleen zij mogen voor bepaalde rechterlijke colleges optreden. Die drie voorrechten heeft de wetgever maar om één reden gegeven, opdat het rechtsstelsel goed functioneert. Dat is in het belang van de samenleving. Dit algemene belang heeft voorrang boven mededingingsrechtelijke belangen.''

Dwingt de Mededingingswet tot reorganisatie van de balie?

,,Dat kan inderdaad een consequentie van de wet zijn. De eisen van enerzijds de Mededingingswet en anderzijds het goed functioneren van de advocaat in ons rechtsstelsel zijn niet volledig verenigbaar. Regelgeving voor advocaten, zoals de Orde die uitvaardigt, zou vooral als toetssteen het behoorlijk functioneren van de advocaat binnen het rechtsstelsel moeten hebben, met deugdelijke garanties voor de werkelijke onafhankelijkheid van de advocaat.''

Wat bedoelt u met werkelijke onafhankelijkheid van de advocaat'?

,,Hij moet zijn taak onafhankelijk van de rechter, de overheid en economische machtshebbers uitoefenen. Hij moet ook onafhankelijk van zijn cliënten zijn, zowel functioneel, financieel als emotioneel.''

Waar liggen de grenzen van zijn taak?

,,In strafzaken moet hij erop toezien dat zijn cliënt een eerlijk proces krijgt en in de gaten houden dat op grond van de tijdens het proces naar voren gekomen feiten de juiste conclusie volgt.

,,In civiele, administratieve en fiscale zaken is de taak van de advocaat het behoorlijk assisteren van degeen die recht zoekt. Daarbij maakt hij voor het bereiken van een door de cliënt gezochte oplossing gebruik van de regels van het procesrecht. Hij moet de rechter ervan zien te overtuigen dat zijn cliënt betere rechten heeft dan de wederpartij.''

De Orde zal het u niet in dank afnemen dat u tegen haar procedeert.

,,Het zou met onze rechtsstaat treurig gesteld zijn als mr. Engelgeer geen advocaat zou kunnen vinden om hem in deze zaak bij te staan. Dat wordt nergens zo goed begrepen als bij de Orde.''

Had u het niet prettiger gevonden de Orde te verdedigen?

,,Wie het eerst komt, het eerst maalt.''