Neerstorten klap voor imago Stealth

Het neerstorten van de F-117 Stealth bommenwerper, zaterdagavond tijdens een luchtactie, heeft het `stealth'-imago danig beschadigd. De reputatie van de reddingsteams die de piloot uit Joegoslavië redden is daarentegen juist gestegen.

Het zal voor de NAVO, en in het bijzonder voor de Amerikaanse luchtmacht, een lelijke tegenvaller zijn geweest: een F-117 Nighthawk keerde niet van een nachtelijke bombardementsmissie terug. Deze moeilijk voor radar waarneembare stealth-fighter, waarvan er nu nog 11 in Italië zijn gestationeerd, is een van de kroonjuwelen van de Amerikaanse strijdkrachten. Tijdens de Golfoorlog voerde dit type meer dan tweeduizend bombardementsvluchten uit tegen de best verdedigde doelen – zonder ook maar een keer te zijn geraakt. Behalve de tactische overwegingen voor het vervolg van operatie `Allied Force' is er nog een reden tot zorg: de stealth-technologie kan wellicht met behulp van wrakstukken worden achterhaald. Hoewel de techniek van de jaren zeventig dateert, is bijvoorbeeld de samenstelling van het radar-absorberende materiaal nog altijd een goed bewaard geheim. Het Pentagon zei voor de aanvang van de luchtaanvallen op Irak afgelopen december dat, in het geval dat daar een F-117 zou zijn neergestort, het wrak zwaar zou worden gebombardeerd zodat geen geheimen zouden worden prijsgegeven.

Er zijn drie redenen aan te voeren waarom de F-117 vijftig kilometer ten westen van de Joegoslavische hoofdstad Belgrado neerstortte. Allereerst – maar niet per se het meest waarschijnlijk – kan het toestel in technische problemen zijn geraakt. In vredestijd zijn al een half dozijn van de complexe vliegtuigen verongelukt door problemen met de besturing. Ook is het mogelijk dat het toestel is geraakt door een van de granaten van een ongerichte barrage van de luchtdoelartillerie. Tijdens `Vietnam' kwam het voor dat straaljagers werden geraakt door in het wilde weg afgevuurde geweerkogels en neerstortten.

De derde mogelijkheid, die de Amerikanen het meeste zorgen baart, is dat de Nighthawk door een raket is neergehaald. Het zal weinig verbazing wekken dat de Joegoslavische luchtafweer deze versie als de juiste opgeeft. De stealth-technologie maakt noch de F-117, noch de zwaardere B-2, volledig onzichtbaar voor radar. Vanuit bepaalde hoeken kan de waarschuwingsradar van de SAM-batterijen de toestellen opmerken – hoewel het voor de vuurleidingsradar zeer moeilijk is om een lock te krijgen, zodat ook een raket naar het doel kan worden gedirigeerd. Dat de overige F-117's hun vluchten vanaf de basis Aviano hun vluchten hervatten, duidt er in ieder geval op dat het gevaar van de SAM's niet plots veel hoger wordt ingeschat – het imago is daarentegen onmiskenbaar beschadigd.

Het was in ieder geval een schrale troost dat de piloot door een CSAR-team (Combat Search and Rescue) werd gered. Woordvoerders van NAVO-luchtmachten voeren doorgaans moreel en moraal aan voor de moeite die wordt gedaan om piloten uit vijandelijke handen te houden. Maar, en zeker in dit geval, het feit dat de piloot uitsluitsel kan geven over de toedracht van het neerschieten, is eveneens een belangrijke reden. Daarnaast vormen de vliegers een belangrijke investering: een pilotenopleiding kost miljoenen.

Het wekt weinig verbazing dat het Pentagon niets kwijt wil over het wie en hoe van de reddingsmissie: er zijn er misschien nog meer nodig. In het gebied zijn speciale mariniers- en luchtmachteenheden gelegerd die CSAR-missies kunnen uitvoeren. Beide gebruiken helikopters die met behulp van digitale, driedimensionale kaarten – precies als bij een videospel – de weg weten te vinden naar de lokatie waar het noodbaken van de neergeschoten piloot is opgemerkt. CSAR-operaties zijn zeer riskant, doordat ze worden uitgevoerd met een groot aantal vliegtuigen. In juni 1995 werd een neergeschoten F-16-piloot uit de Bosnische heuvels gered door twee zware Super Sea Sallion transporthelikopters, die op hun beurt dekking kregen van twee Cobra gevechtshelikopters en twee Harrier jachtbommenwerpers. Boven het gebied `hingen' onderscheppingsjagers. De helikopters werden geraakt door mitrailleurvuur en het scheelde niets of ze waren getroffen door hittegevoelige SAM-7 raketten.

De succesvolle reddingsoperatie van zaterdag was voor het Pentagon zeker een fraaie opsteker. Maar, zoals de Britse oorlogspremier al opmerkte nadat honderdduizenden Britse en Franse troepen in 1940 bij Duinkerken waren opgepikt, met geslaagde evacuaties win je geen oorlog.