George Crumb

,,`Ga zo door', zei George Crumb tegen me, toen hij Der Schlangenträger hoorde. Ik wil me met dit werk niet naast hem plaatsen, maar het was een te mooi toeval dat, juist toen ik de eerste twee boeken van zijn Makrokosmos op cd vastlegde, ik in Der Spiegel las over de ontdekking van een dertiende dierenriemteken. Die ontdekking is intussen weer herroepen, maar de compositie is er. De symboliek sluit nauw aan bij die van Crumb: de cyclus is voltooid, maar met het getal dertien wordt het geheel voortgezet op een hoger bewustzijnsniveau. Zie het als een persoonlijk getinte toegift.''

De Duitse pianiste Christiane Mathé (32) voert woensdag in het Rotterdamse Theater Lantaren/Venster de eerste twee boeken uit van de vierdelige Makrokosmos-cyclus die de Amerikaanse avantgardecomponist George Crumb (1929) in de jaren `70 schreef. In beide fantasieën over de dierenriem (weergegeven in grafisch markant vormgegeven partituren) bespeelt de uitvoerder behalve de toetsen ook het binnenwerk van de piano en moet hij op tal van manieren de stem gebruiken, variërend van roepen en zoemen tot het fluiten van atonale wijsjes. Voor de gelegenheid wordt het concert gelardeerd met projecties.

,,De muziek van Crumb is kosmisch-filosofisch georiënteerd. Getallen hebben een sterk symbolische betekenis en tegelijkertijd verbindt hij cultuur en religie van avond- en morgenland hierin met elkaar. De muziek ontstaat vanuit een soort moederschoot en daarin keert zij uiteindelijk ook weer veilig terug. In de oorsprong valt alles samen. Je hoort Indiase muziek, klanken die mij nog het meest doen denken aan rituelen uit de steentijd en veel softe kosmische sferen.

,,Crumbs Makrokosmos is door de onorthodoxe speelwijzen te zien als complement van Bartóks Mikrokosmos, de zes boeken met pianomuziek waarin deze zijn compositiestijl samenvatte en experimenteerde met nieuwe technieken. Evengoed is de muziek van Crumb geworteld in de klassiek traditie van Schumann en Chopin, welke laatste hij zelfs letterlijk citeert. De experimentele speeltechnieken zijn onvergelijkbaar met die van John Cage. Bij Crumb is de piano niet vooraf geprepareerd, maar worden live allerlei dingen, zoals een liniaal en slagwerk-brushes, op de pianosnaren gelegd, waardoor deze een andere klankkleur krijgen. En alles moet op de seconde precies; het is muziek die ongelooflijk nauw luistert.

,,Wat Crumb hiermee beoogt is in eerste aanleg muzikaal. Maar het theatrale effect kun je onmogelijk negeren. Het is voor het publiek een fascinerende ervaring te zien welke toeren de pianist allemaal uithaalt. Wanneer je in het binnenwerk grijpt, moet je je bewegingen naar mijn idee afstemmen op het stuk. Snelle schokkende bewegingen passen niet bij de sfeer; de bewegingen moeten een sierlijke pendant zijn van het geluid. De projecties zijn een idee van programmeur Theo Muller. Ik heb ze nog niet gezien. Het kan een optische verrijking zijn van deze extreem atmosferisch muziek. Ik laat me verrassen, al zal ik zelf tijdens het spelen absoluut geen gelegenheid hebben te kijken.''

George Henry Crumb: Makrokosmos I en II door Christiane Mathé. 31/3 20.30 uur Lantaren/Venster Rotterdam. (010-2772288). Cd: Koch/Schwann

3-6409-2.