Foto's van naakten en de jetset

Het zou een shot uit een slechte science-fictionfilm kunnen zijn: op het hoofd van de man staan elektroden recht overeind, uit zijn oren lijken draden te komen, en om zijn mond is een riem bevestigd die een en ander waarschijnlijk bij elkaar moet houden. Helmut Newton, de fotograaf die faam verwierf met zijn opnamen van perfecte, grotendeels naakte vrouwenlichamen, toont zichzelf niet op z'n voordeligst in de Rotterdamse Kunsthal. Vanaf een levensgroot zelfportret, gemaakt tijdens een onderzoek in het ziekenhuis, kijkt hij de bezoeker aan bij het betreden van de tentoonstelling us and them.

Is het mogelijk dat iemand tijdens zo'n medisch onderzoek denkt aan het maken van foto's? Of is het beeld geënsceneerd? Dit is immers Newton, Helmut Newton (Berlijn, 1920), die in de jaren `70 een van 's werelds bekendste modefotografen werd met opnamen die in hoge mate geregisseerd waren. Een model in een jurk met stippen liet hij bijvoorbeeld de deur openen voor een – eveneens gestipt – roofdier. ,,Als iemand dood neer zou vallen voor zijn camera, dan zou hij proberen het lijk te herschikken'', zei Newtons vrouw June Browne in een videofilm. Browne begon in 1970 zelf ook met het maken van foto's, onder het pseudoniem Alice Springs: Newton wilde niet dat ze zou profiteren van zijn reputatie. Browne wees daarom blind een plaats aan op de kaart van Australië (haar geboorteland). Ter gelegenheid van hun vijftigjarige huwelijk presenteren Browne en Newton voor het eerst samen hun werk op de tentoonstelling us en them. De omvangrijke expositie (120 werken) bestaat uit zwart-wit zelfportretten, foto's die de echtelieden van elkaar maakten en opnamen van beroemdheden, die door zowel Newton als Springs gefotografeerd werden gedurende enkele decennia.

Behalve als modefotograaf is Helmut Newton vooral ook bekend als portretteur van de jetset, onder wie Andy Warhol, Salvador Dalí, Sophia Loren, Mick Jagger en Jack Nicholson. In de Kunsthal hangen portretten van onder anderen Catherine Deneuve, Karl Lagerfeld en David Hockney. De foto's die Newton en Browne van hen maakten zijn zonder zichtbare logica naast elkaar gehangen – soms hangt het portret van hem links, soms dat van haar – zodat je als bezoeker goed een spelletje-fotograaf-herkennen kunt spelen. Dat is niet moeilijk. Terwijl Newton de geportretteerden nadrukkelijk laat poseren, slaagt Browne erin hen ontspannen in de lens te laten kijken – zoals je vermoedt dat ze écht zijn. Toch is Newton onmiskenbaar de betere fotograaf. Zijn foto's prikkelen de fantasie; omdat ze scènes uit een film lijken te zijn, word je nieuwsgierig naar de rest van het verhaal. Wat is dat voor boekwerk dat Dennis Hopper opengeslagen heeft, terwijl hij naar de hemel kijkt? Hij ziet er uit als een evangelist, zo strak in het pak met het haar naar achteren gekamd. Of moet hij doorgaan voor een zakenman, die bezorgd over de laatste verkoopcijfers om hulp van boven vraagt? Daarbij vergeleken is Browne's portret van Hopper niet meer dan aardig, adequaat als illustratie bij een interview.

Bij Newtons zelfportretten en bij de foto's die hij maakte van zijn vrouw vraag je je voortdurend af in hoeverre die, net als zijn overige werk, ook geregisseerd zijn. De opname van zijn vrouw in een Parijs' ziekenhuis, met een ontblote buik vol hechtingen, ziet er op het eerste gezicht waarheidsgetrouw uit. Maar bij nadere beschouwing 'klopt' het allemaal zo goed – het nog net zichtbare plukje schaamhaar, de bloemen die zowel op voor- als achtergrond te zien zijn – dat je hem er toch van gaat verdenken de slangen van de medische apparatuur even iets anders gearrangeerd te hebben.

In de jaren '70 kon Helmut Newton volop shockeren door het tonen van vrouwelijk bloot. Een kwart eeuw en enkele taboes later zal niemand meer opkijken van de blote borsten van bijvoorbeeld Birgit Nielssen (ook te zien in de Kunsthal). Bij de foto's die Newton maakte van zijn vrouw begint de overdaad aan onbedekte huid zelfs te vervelen. We zien mevrouw Newton bloot strijken, bloot de was ophangen, bloot voorovergebogen bij de open haard. Waarom moet dit interessant zijn? Deze `persoonlijke' foto's zouden meer op hun plaats zijn in het familiealbum van de Newtons dan in het museum.

Tentoonstelling: Helmut Newton/Alice Springs, us and them. Kunsthal, Westzeedijk 341, Rotterdam. Di t/m za 10-17u, zo en feestdagen 11-17u. T/m 9 mei. Inl. (010) 440 0301.