`Ze bellen op als men vindt dat ik iets moet weten'

In de commandobunker onder het ministerie van Defensie tracht de politieke en militaire top de gebeurtenissen in de Kosovo-crisis bij te houden. `Monitoren' aan het Plein.

Boven Servië, Montenegro en Kosovo voeren Nederlandse F16's voor de derde achtereenvolgende nacht missies uit. In Den Haag is het Crisisbeheersingscentrum (CBC), de commandobunker onder het ministerie van Defensie, 24 uur per dag bemand. Op zich niets bijzonders, vertelt luitenant-admiraal L. Kroon, als Chef-Defensiestaf de hoogste militair van Nederland. ,,In het CBC zijn altijd mensen aanwezig. Vergeet niet dat we militairen van SFOR in Bosnië hebben en dat we meedoen aan de VN-missie op Cyprus. Er kan altijd iets gebeuren.''

Maar nu Nederlandse F16-jachtbommenwerpers een actieve rol spelen in het luchtoffensief dat Slobodan Milosevic tot andere gedachten moet brengen, is het in de commandobunker wel drukker dan normaal. Minister Frank de Grave laat er iedere ochtend even zijn gezicht zien en wordt tijdens de dagelijkse briefing bijgepraat over de laatste stand van zaken. Admiraal Kroon is hierbij aanwezig, maar loopt ook gedurende de rest van de dag regelmatig langs. Zijn kantoor is immers maar 50 meter verderop. ,,En als men vindt dat er iets is dat ik moet weten, dan bellen ze me onmiddellijk'', zegt de admiraal.

Monitoren, zo goed mogelijk op de hoogte blijven, dat is eigenlijk het enige dat De Grave, Kroon en de rest van de Defensiestaf op dit moment kunnen doen. Afgelopen woensdag is binnen de Noord-Atlantische Raad, het hoogste politieke orgaan van de NAVO waarin alle lidstaten een permanente vertegenwoordiger hebben, besloten om de operatie Allied Force uit te voeren. Vanaf dat moment lag het commando over de luchtacties in handen van SACEUR, (Supreme Allied Commander Europa), de Amerikaanse viersterrengeneraal Wesley Clark. Vanaf deze hoogste militair in Europa loopt de commandolijn via de opperbevelhebber en de commandant luchtstrijdkrachten AFSOUTH (Allied Forces Southern Europe) naar het commandocentrum in het Noord-Italiaanse Vicenza, waarvandaan ook de acties van de Nederlandse F16's in Amendola worden gecoördineerd. Admiraal Kroon tekent met zijn balpen een schema. ,,Op het CAOC, het Combined Air Operations Centre in Vicenza, heb ik een verbindingsofficier zitten, de commodore Bakker. Die houdt mij van alles precies op de hoogte.''

Operatie Allied Force is een NAVO-actie die precies volgens het NAVO-draaiboek wordt afgewerkt, zegt onderzoeker L. Leurdijk van het Instituut Clingendael. ,,Men heeft geleerd van de moeilijkheden rond UNPROFOR in Bosnië, waar elk besluit door de NAVO én de VN moest worden goedgekeurd.''

Het uitgewerkte strijdplan voor Allied Force lag al maanden in de la, vertelt Leurdijk. ,,Men wilde militair optreden, maar tegelijkertijd was er grote terughoudendheid binnen de NAVO.'' De Noord-Atlantische Raad liet SACEUR en zijn militaire planners vervolgens drie verschillende scenario's uitwerken. Het eerste plan voorzag in het sturen van een preventieve militaire macht naar Macedonië en Albanië om te voorkomen dat het conflict in Kosovo zich zou verspreiden. Het tweede plan voorzag in het formeren van een implementatiemacht die in Kosovo zou moeten toezien op de naleving van een eventueel akkoord. Het derde scenario voorzag in het uitvoeren van luchtacties tegen de Serviërs. De drie verschillende plannen werden besproken in het Militaire Comité, het hoogste militaire orgaan van de NAVO, waarin alle lidstaten een stem hebben. Het Comité bracht vervolgens advies uit aan de diplomatieke vertegenwoordigers in de Raad.

,,In oktober al besloot de Raad voor het scenario van luchtacties'', vertelt Leurdijk. ,,Hierna werd de zogenaamde `activeringsorder' gegeven waardoor SACEUR kon gaan werken aan de logistiek en operationele voorbereiding. Ik weet heel zeker dat de Amerikaanse onderhandelaar Holbrooke de activeringsorder vanaf dat moment heeft gebruikt als dreigmiddel in de onderhandelingen met Milosevic. Als je niet oppast kunnen we het licht zo op groen zetten, heeft hij tegen Milosevic gezegd.''

Leurdijk verbaast zich over het feit dat de pers nog steeds speculeert over inzet van grondtroepen in Kosovo. ,,In oktober is besloten de weg van luchtacties in te slaan en zijn alle voorbereidingen hiervoor getroffen. Door Milosevic hiervan op de hoogte te brengen heeft de NAVO hierna alle kaarten op tafel gelegd. De NAVO heeft gewoon geen plan dat voorziet in het sturen van troepen op de grond en Milosevic weet dat heel goed. Als de luchtacties straks niet het gewenste resultaat opleveren staat de NAVO met de billen bloot.'' Admiraal Kroon kan zich echter volledig vinden in het gevolgde strijdplan.

De Nederlandse politiek besloot vervolgens in de Noord-Atlantische Raad in te stemmen met de voorbereiding voor luchtacties. Later moest de Tweede Kamer beslissen of de aanvraag voor F16's die SACEUR had ingediend zou worden gehonoreerd. En ten slotte had Nederland een politieke stem in de beslissing van de Raad van afgelopen woensdag om over te gaan tot bombarderen.

De uitvoering ligt nu in handen van generaal Clark. Dat is goed zo, zegt Kroon. ,,Als je eenmaal ja hebt gezegd, dan moet je daarna niet zelf de hele tijd willen ingrijpen. Een commandant moet niet iemand hebben die over zijn schouder meekijkt.''