Schröder: Europa heeft slagvaardigheid getoond

Gerhard Schröder was in de Bondsdag kort over het succes van de top in Berlijn. Zit er voor Duitsland een adder onder het gras?

Het was een bewogen week voor de Duitse bondskanselier Gerhard Schröder. Zijn rood-groene regering moest het delicate besluit nemen om het Duitse leger na 54 jaar weer op oorlogspad te sturen. Tegelijkertijd werd het de kanselier op de Europese top in Berlijn pijnlijk duidelijk wat het de Duitsers kost om Europa bijeen te houden.

,,Europa heeft deze week laten zien dat het slagvaardig kan zijn'', zei kanselier Schröder (SPD) vrijdagochtend in de Bondsdag, moe maar tevreden. In aansluiting op een lange nacht van moeizame onderhandelingen, legde hij in Bonn rekenschap af voor de resultaten van de top en voor de NAVO-acties in Joegoslavië, waaraan ook de Bundeswehr meedoet.

Aanvankelijk zou uitsluitend over het heikele hervormingsprogramma `Agenda 2000' (landbouw, financiën, subsidies arme regio) een compromis moeten worden bereikt, wat al lastig genoeg was. Maar met het terugtreden van de Europese Commissie en de militaire escalatie in Kosovo, verkeerde Europa zelf in een crisis. Voor de kanselier was het derhalve extra belangrijk dat Berlijn een succes werd, koste wat het kost. En daarin is hij geslaagd, hoewel opnieuw de grootste rekening weer bij Duitsland terecht lijkt te komen, alsof het nooit is afgelopen met de Wiedergutmachung.

Schröder sprak van een uitermate succesvolle top, die natuurlijk werd overschaduwd door Kosovo. ,,Ik ben blij en trots dat de Europese Unie deze test heeft doorstaan'', zei Schröder in de Bondsdag. Voor het eerst was de EU in het geval van Kosovo op buitenlands politiek terrein eensgezind. In Berlijn was men het er snel over eens dat de Italiaanse oud-premier Romano Prodi de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie moest worden. En er was een compromis gesloten over `Agenda 2000', waarmee ,,alle partners kunnen leven''.

De tevreden reacties van de Nederlandse premier Kok die aanzienlijk minder aan Europa gaat betalen, de Britse premier Blair die zijn korting houdt en de Franse president Chirac die voor zijn boeren de buit binnenhaalde, deden in Duitsland zelf vraagtekens rijzen over het eigen resultaat. De omvang van de Duitse bijdrage bleef vrijdag nog een goed bewaard geheim. Moet Duitsland nu meer, minder of hetzelfde betalen, vroeg menig commentator zich af.

Aanvankelijk had Duitsland ingezet op een daling van haar bijdrage aan de EU van tenminste één miljard. Bonn betaalt 41,5 miljard mark aan de gemeenschap, waarvan het slechts 19,5 miljard terugkrijgt aan subsidies. Met 22 miljard (negatief saldo) is de Bondsrepubliek de grootste netto betaler. Schröders summiere toelichting gistermorgen over het Pact van Berlijn lijkt erop te duiden, dat er voor Duitsland een adder onder het gras zit.

Kennelijk was het argument dat de uitzonderlijke kosten van de hereniging Duitsland met zware lasten opzadelen, aan dovemansoren gericht. Schröder noemde het resultaat voor Duitsland ,,geen prijs uit de lotto''. ,,We hebben niet alles kunnen doorzetten wat we wilden''. Dat het parlement met het landbouwcompromis niet ingenomen zou zijn, begreep Schröder. Voor hem gold namelijk hetzelfde, gaf hij toe.

Had de kanselier in december maar minder hoog van de toren geblazen, dan was het resultaat voor Bonn misschien niet zó armzalig uitgevallen, wierp oppositieleider Wolfgang Schäuble van de CDU/CSU hem voor de voeten. Vlak voordat Duitsland voorzitter zou worden, had Schröder in scherpe bewoordingen verklaard, dat geldproblemen in de Europese Unie voortaan niet meer ,,met een greep uit de Duitse staatskas'' konden worden opgelost. Zijn voorganger Helmut Kohl had zich wat de financiën betreft laten ,,koeioneren''. Schröder zou niet zwichten voor deze chantagepolitiek en een duidelijke daling van de nettobijdrage in de wacht zien te slepen. Als je van tevoren zulke tonen aanslaat, kom je met de Fransen niet tot een compromis, zei Schäuble.

Het optreden van Chirac heeft bij Schröder en zijn minister van Buitenlandse Zaken, Joschka Fischer, een bittere smaak nagelaten. Maar met de crisis in Kosovo hebben ze wel iets anders aan hun hoofd. Als Duitsland zijn nationale belangen voorop had geplaatst, zou dit tot een ernstige crisis in de Europese Unie hebben geleid, zei Fischer geëmotioneerd. Schröder moest kiezen tussen het Duitse en het Europese belang. Hij koos voor het laatste, als zoveel van zijn voorgangers, om Europa bijeen te houden. Een besluit voor het Duitse belang was een besluit tégen Europa geweest, zei Fischer.

De `Agenda 2000' mag voor Duitsland nog niet de gewenste lastenverlichting opleveren. Maar dat een compromis is bereikt, waardoor de weg wordt geopend naar uitbreiding van de EU met Oost-Europa, is een stap vooruit.