IMMUUNSYSTEEM SPOORT GEÏNFECTEERDE CELLEN OP MET APC'S

Het immuunsysteem spoort onder andere cellen op die geïnfecteerd zijn met virussen. Dat klinkt eenvoudig. Maar ons lichaam bevat miljarden cellen. Hoe vind je daartussen nou net die ene geïnfecteerde cel? Te meer daar er maar enkele honderden cellen zijn, de cytotoxische T-cellen, die uitgerust zijn om zo'n geïnfecteerde cel te herkennen en te vernietigen. Bovendien houden die T-cellen zich alleen op in lymfoïde organen, zoals de milt, de thymus en het beenmerg. Hoe kunnen die cellen van daaruit een geïnfecteerde cel in de huid of de darm opsporen? De T-cellen blijken daarbij hulp te krijgen van speciale antigeen-presenterende cellen (APC's), zo hebben onderzoekers van het University of Massachusetts Medical Center in Worcester (Massachusetts) en de University of California in San Francisco ontdekt (Nature, 4 maart).

Het zijn de APC's die voortdurend patrouilles uitvoeren door het hele lichaam. Als ze een cel opmerken die is geïnfecteerd met een virus, gaan ze naar de lymfoïde organen en `melden' zich bij de T-cellen. Die komen vervolgens in actie om verdere cellen die geïnfecteerd zijn met het waargenomen virus te vernietigen.

Via een reeks elegante experimenten wisten de Amerikanen aan te tonen dat de APC's zijn ontstaan in het beenmerg. Bovendien vonden ze dat andere lichaamscellen - dus cellen die niet van het beenmerg zijn afgeleid - geen immuunreactie van de cytotoxische T-cellen konden uitlokken. Die taak is speciaal weggelegd voor de APC's. Het is trouwens cruciaal dat deze cellen de mogelijkheid hebben om brokstukken van virussen, zogeheten antigenen, op hun oppervlak te presenteren. Als dit cellulaire mechanisme op de een of andere manier is geblokkeerd, verschijnt er niks op het oppervlak van de APC, ook al zit de cel boordevol met virussen. Als zo'n gemankeerde cel zich vervolgens naar een lymfoïde orgaan begeeft en zich daar bij een T-cel meldt, zal deze niets doen. Hij ziet immers geen virus-antigenen op het oppervlak van de APC en houdt zich dus rustig. Er volgt geen immuunreactie.

Wat voor type cel de APC nou precies is, wordt niet duidelijk. In een commentaar schrijft Ton Schumacher van het Nederlands Kanker Instituut in Amsterdam dat het waarschijnlijk om dendritische cellen gaat. Uit onderzoek van de laatste jaren blijkt steeds vaker dat deze octopus-achtige cellen een rol als intermediair vervullen tussen cellen van het immuunsysteem.

De Amerikaanse onderzoekers wijzen er ten slotte op dat APC's hun nut kunnen bewijzen in de vaccinbereiding. De APC is bij uitstek geschikt als `vervoermiddel'van virale antigenen. Door een antigeen van bijvoorbeeld een griepvirus te verpakken in een APC kun je wellicht een beschermende reactie van de T-cellen uitlokken.

(Marcel aan de Brugh)