Een virus met veel waarde

Verzamelen is een virus en de ware collectioneur verzamelt uit liefde. Maar het is meer dan een dure hobby: elke verzameling gaat waarde vertegenwoordigen.

Dit weekend bezoeken weer tienduizenden particulieren de VerzamelaarsJaarbeurs in Utrecht. Dit grootse evenement voor collectioneurs biedt elk half jaar kilometers kramen met boeken, aardewerk, kaarten, postzegels, klokken, speelgoed en andere curiosa. Het aantal bezoekers is groeiende. ,,Verzamelen is een virus'', verklaart Gert Postma, voorzitter van het Nationaal Verzamelaars Platform (NVP) die spaarwoede. De bij de NVP aangesloten verzamelverenigingen tellen samen al een half miljoen leden. ,,Een op de tien Nederlanders verzamelt'', schat Postma. ,,Ik heb wel eens berekend dat in het hele verzamel- en antiekgebeuren, inclusief de veilingen, jaarlijks een miljard gulden omgaat.''

De ware collectioneur vergaart zijn objecten uit liefde. Z'n laatste centen besteedt hij aan die ene ivoren toneelkijker, haaienhuiden brillenkoker of dat unieke gesigneerde borrelglaasje dat zijn collectie completeert. Toch is verzamelen méér dan een dure hobby. ,,Elke verzameling gaat waarde vertegenwoordigen'', legt Postma uit. Zo doet een vijfendertig jaar oud Lego-autootje of een honderdjarig Boldootflesje nu mogelijk honderden guldens. Dat geldt ook voor onbeschadigd designers-aardewerk uit de jaren vijftig en zestig, zoals tegeltjes en beeldjes van Ravelli of serviesgoed van Petrus Regout. Een gaaf Art Deco stijltafeltje kan vaak duizend gulden opleveren, terwijl ongebruikte Dinky Toys (nog in de doos) topprijzen van een paar mille halen.

,,Net zoals bij beleggen op de beurs moet je ook bij verzamelen op het juiste moment kopen en verkopen'', legt Hans Cuijpers, mede-eigenaar van verzamelaarsveilinghuis Olthof in Woerden uit. Sommige mensen hebben daar een neus voor, zoals de filatelisten die hun verzameling Indonesië net voor de Azië-crisis met dikke winst verkochten. ,,Ten opzichte van 1985 had de waarde zich toen vertienvoudigd'', weet Cuijpers, ,,maar nu zijn de prijzen weer wat gezakt.''

Het gros der verzamelaars neigt echter naar kuddegedrag, valt Cuijpers op. ,,Iedereen zoekt nu gesigneerd glas van Copier en kinderserviesjes uit de jaren vijftig.'' Die gekte vergelijkt hij met de run op postzegels in de jaren zeventig. ,,Verzamelaars sloegen toen hele lappen zegels in'', vertelt Cuijpers. ,,Ze kwamen echter bedrogen uit doordat de waarde daalde.'' Dat lot ontloopt de verzamelaar die jarenlang onverstoorbaar speurt met hart en ziel. ,,Een goede collectie brengt zijn geld altijd weer op'', zegt Elena Luten, conservatrice van het Verzamelmuseum in Veendam. ,,Maar zoiets opbouwen, lukt alleen verzamelaars die zich niet storen aan mode en commercie.'' Toch blijft zelfs dan winst onzeker. De American Numismatic Association onderzocht bijvoorbeeld de waardestijging van munten tussen 1960 en 1990. En die bleek precies gelijk aan de inflatie in die periode.

Wie meer rendement wil halen, moet ten eerste zijn markt exact kennen door wekelijks rond te snuffelen op veilingen en beurzen, tipt Postma van de NVP. De kans op koopjes acht hij het grootst op veilingen. ,,De curiosatussenhandel en deelnemers aan de VerzamelaarsJaarbeurs hebben de grootste winst er natuurlijk al uitgevist.'' Volgens Jan Pieter Glerum van het gelijknamige Amsterdamse veilinghuis zit het geheim van een goede collectie in ,,altijd het beste kopen wat je kunt betalen. Op den duur krijgt je collectie dan vanzelf een meerwaarde.''

Wie minder geduld heeft én van risico's houdt, kan anticiperen op toekomstige waardestijgingen. Gert Postma kent iemand die nu dozen vol koperwerk op zolder zet, omdat de prijzen laag zijn. Anderen gaan ervan uit dat Art Deco de antiekstijl van de toekomst is, en dat objecten in die stijl dus in prijs gaan stijgen. Volgens Hans Cuijpers zitten ansichtkaarten momenteel in de lift. ,,Voor vrij weinig geld kun je kaarten kopen van een eeuw oud. Je kunt ze verzamelen op thema's als molens, poezen, klederdrachten of kinderen.''

Voor beginners zijn objecten van de ouderwetse kunststof bakeliet mogelijk interessant, tipt auctionaris Glerum. Prijzen van een paar honderd tot tienduizenden guldens maken bakeliet voor een breed publiek bereikbaar. Dat geldt ook voor vulpennen en aanstekers. Maar een echt ,,waanzinnig leuk verzamelgebied'' lijkt Glerum eetgeriefjes. ,,In de vorige eeuw bestond voor elke gerecht een speciaal lepeltje, vorkje, mesje, pullekertje, schepje of schuivertje'', vertelt hij geestdriftig. ,,Die kun je nu betrekkelijk voordelig kopen, terwijl ze een verhaal vertellen over een cultuur waarvan bijna niemand meer iets afweet. Bovendien kun je je verzameling zelf gebruiken.''

Een belangrijke voorwaarde voor een uitdagend `verzamelgebied' is dat een collectie nooit totaal compleet kan raken, legt Glerum uit. ,,Want dan valt er niets meer te kopen, te ruilen of te handelen''. Om die reden belandt iemands collectie wel eens op een veiling. De lol is er immers af. Andere redenen voor verkoop zijn overlijden, geldnood of een verhuizing naar een kleinere bejaardenwoning. Paradoxaal genoeg worden de mooiste collecties op veilingen weer hardhandig opgesplitst in vele losse onderdelen. Die eenlingen vinden hun weg naar verschillende verzamelaars, die op hun beurt verwoed bouwen aan collecties die het liefst nooit compleet zullen zijn.

Informatie: www.verzamel.net

Nationaal Verzamelaars Platform (0598) 62 78 00

Verzamelmuseum (0598) 62 11 22

Curiosaverzamelbank (voor mensen die iets speciaals zoeken) 0224 - 551940

VerzamelaarsJaarbeurs 27 en 28 maart 1999 in Utrecht

Verzamelkrant, Antiekkrant en Antiek- en Verzamelgids (0598) 61 22 03