De laatste ademtocht van een Zeeuwse cokesfabriek

Met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid verliezen de 282 werknemers van de cokesfabriek ACZC in het Zeeuwse Sluiskil hun baan. Chinezen zijn bijna de helft goedkoper en daar kan de negentig jaar oude fabriek niet tegenop. Het einde van een tijdperk.

Voorspelbaar, maar toch nog onverwacht kondigden de aandeelhouders afgelopen maandag de sluiting aan van de cokesfabriek Association Cooperative Zelandaise de Carbonisation (ACZC) in het Zeeuws-Vlaamse Sluiskil.

De 282 werknemers moeten op zoek naar een nieuwe baan. De steenkool, die nu nog met grote schepen via het Kanaal van Gent naar Terneuzen wordt aangevoerd, zal niet meer in cokes voor hoogovens worden omgezet. Het einde van een echte zware industrie, waarbij werknemers nog traditionele blauwe overalls dragen en na hun ploegendienst hun roetzwarte gezichten met ruwe zeep reinigen.

Een versleten anti-stress-balletje ligt bovenop een postbakje op het bureau van de directeur. Zelf ziet Johan Martin ietwat grauw. De Vlaming werkt zelf vierentwintig jaar bij de cokesfabriek. ,,Ik ben diep ontgoocheld'', zegt hij en drukt zijn zoveelste sigaret uit in de asbak. Kijkt naar beneden en veegt wat as van zijn colbert. ,,Ik ben niet boos op de aandeelhouders'', zegt hij.

De cokesfabriek is een cöoperatie die eigendom is van het Luxemburgse staalconglomeraat Sidmar en het Franse Sollac. Deze twee bedrijven nemen ook de gehele jaarproductie van 580.000 ton hoogovencokes van ACZC af. Tot 15 september althans, wanneer de fabriek haar poorten sluit. Want ACZC leidt zware verliezen.

Chinese cokesfabrieken verkopen hun cokes tegen de helft van de prijs waar ACZC ze voor kan maken.

,,Wij kunnen cokes voor ongeveer honderdtien dollar per ton produceren, de Chinezen voor vijftig dollar. Daar is niet tegen te concurreren'', zegt Martin. ,,En het ziet er niet naar uit dat die situatie op termijn verandert.''

Het voortbestaan van ACZC wordt van meer kanten bedreigd. De huidige aandeelhouders Sidmar en Sollac hebben de cokes uit Sluiskil al zes jaar niet meer nodig.

Paul Verstraeten, secretaris generaal van de Sidmar België: ,,We gebruiken tegenwoordig poederkool die in de hoogovens geïnjecteerd wordt, terwijl ons Luxemburgse moederbedrijf Arbed overgeschakelde op een elektrische hoogoven.''

Sidmar heeft de cokes die het van ACZC betrekt niet meer nodig en verkoopt de ACZC-productie op de wereldmarkt met een jaarlijks verlies van 300 milljoen Belgische Francs (16,4 miljoen gulden). Voor de andere 50-procents-aandeelhouder Sollac geldt hetzelfde.

Door de lage cokesprijs was het voor de huidige aandeelhouders niet rendabel om de cokesfabriek in Sluiskil voor 150 miljoen gulden ingrijpend te vernieuwen. ,,Zelfs zo'n investering had de kostprijs per ton niet genoeg omlaag gebracht'', aldus Verstraeten.

Gesprekken met een potentiele nieuwe aandeelhouder als het Zwitsers-Waalse Duferco-Clabecq liepen begin januari op de klippen en dus zegden Sidmar en Sollac maandag de cokes-afnameverplichting op.

ACZC heeft nog een half jaar de tijd om nieuwe aandeelhouders en afnemers te vinden. ,,Die kans is nihil'', geeft directeur Martin toe. Daarom is hij donderdag met de vakbonden en de ondernemingsraad gaan praten over een sociaal plan.

,,Wat hier gebeurt is echt een drama'', zucht FNV-bestuurder Piet Janssen. ,,De gemiddelde leeftijd van de werknemers is met 43 jaar vrij hoog. Het gros is vrij laag geschoold. Het wordt dus nog een hele klus om die mensen hier in Zeeuws-Vlaanderen aan een nieuwe baan te helpen.'' Tachtig procent van de 282 werknemers woont binnen een straal van tien kilometer.

Burgermeester R. Barbé van Terneuzen – waaronder Sluiskil valt – spreekt van een ,,droevig besluit''. Hij ziet het somber in voor zijn burgers die bij ACZC werken. ,,Voor laagopgeleiden zijn er in Terneuzen niet zo heel veel mogelijkheden. We moeten eerst maar eens afwachten wat het sociaal plan inhoudt.''

Bij een actiebijeenkomst van het FNV in gemeenschapscentrum `t Meulengat in Sluiskil is de spanning te snijden. ,,Als de directie niet snel met een fatsoenlijk sociaal plan komt leggen we doel boel plat'', klinkt het boos vanuit de zaal.

FNV-bestuurder Janssen en OR-voorzitter F. Pijcke hebben de grootste moeite om de boze wekrnemers in toom te houden ,,Dat is het domste wat je kunt doen. Als je nu het werk neerlegt is de tent morgen al dicht en heb je helemaal niets'', antwoordt Pijcke vertwijfeld.

FNV-bestuurder Janssen stelt zich ook stijdbaar op, maar beseft dat de vakbond eigenlijk met de rug tegen de muur staat. ,,Gaan staken betekent min of meer dat het bedrijf meteen gesloten wordt en dan sta je helemaal met lege handen. Geen sociaal plan, niets''. Eind volgende week presenteren de aandeelhouders het sociaal plan.