Bronstein

Vorige maand werd David Bronstein 75 jaar en wereldkampioen Kasparov bracht hem op zijn Internetpagina's een eerbetoon. Hoewel Bronstein geen vriend van Kasparov is zal het hem misschien toch goed gedaan hebben, want in de Sovjet-Unie heeft hij niet altijd de eer gekregen die hem toekwam. Aan vrienden liet hij wel eens bitter het diploma zien dat hij had gekregen: sportman van lokale betekenis. Dat bracht hem een klein maandgeld, maar sportlieden die van nationale of internationale betekenis waren kregen natuurlijk veel meer. Bronstein, die met Botwinnik een match om het wereldkampioenschap gelijk had gespeeld, werd door de officials slechts van lokale betekenis geacht. Het is een geluk dat hij niet meer afhankelijk is van het Russische maandgeld voor lokale sportsterren, want die gelden zijn er nauwelijks meer.

Genna Sosonko vertelde eens dat hij, toen hij vorig jaar in Petersburg bij het Russisch kampioenschap was, werd aangesproken door iemand die ongeveer tien jaar jonger was dan hij. ,,Kent u mij nog, mijnheer Sosonko? U heeft in mijn leven een grote rol gespeeld door het antwoord dat u lang geleden gaf op een vraag die voor mij erg belangrijk was. Ik vroeg u of het zinvol voor me zou zijn om te proberen beroepsschaker te worden.'' Sosonko vroeg wat hij toen geantwoord had. ,,U gaf een duidelijk antwoord: nee. En daar ben ik u nog steeds dankbaar voor.''

Een aneKdote die ongeveer dezelfde boodschap heeft maar in een ander land speelt, gaat over de Joegoslavische schaker Misja Petronic die zich twee jaar geleden in Niksic haastte naar het clubkampioenschap van Joegoslavië waar hij als wedstrijdleider op zou treden. Een jonge zigeuner sprak hem aan en vroeg wat geld. Petronic begon een verhaal over de economische toestand in het algemeen en de armoede van de schaakwereld in het bijzonder, over het droevig lot van oudere schakers, en de zigeuner begreep hem en stak hem een aalmoes toe.

Om terug te komen op David Bronstein, ik moest aan hem denken toen ik vorige maand de partij Topalov-Kramnik uit het toernooi van Linares naspeelde. In die partij speelde Topalov het Cochrane-gambiet. 1. e4 e5 2. Pf3 Pf6 3. Pxe5 d6 4. Pxf7. Wit geeft een stuk voor twee pionnen met als extra voordeel dat de zwarte koning niet meer rokeren kan. Niettemin wordt het Cochrane-gambiet als een krankzinnig avontuur beschouwd.

Over dit gambiet schreef Bronstein de merkwaardigste zin die ik ooit in een leerboekje voor de gemiddelde schaker ben tegengekomen. Het was in het boek dat in het Duits Erfolgreiche Schachlehre heet. Bronstein schreef: ,,Weliswaar is het paardoffer niet zo effectief als het loperoffer in het vorige voorbeeld, maar het is min of meer gedwongen.''

Gedwongen! Wat voor de gewone schaker gekkenwerk is, beschrijft Bronstein in een leerboekje als een `gedwongen zet'. Zo krijgt de leerling uitzicht op een heel andere manier van denken dan in het schaken gebruikelijk is. Een onbekommerde manier van denken. Liever een stuk weggeven dan de vloeiende lijn van de aanvalsvoering door een terugtocht te laten onderbreken. Het lijkt me een gevaarlijk leerboek voor het publiek waar het voor bestemd is, maar wel een van de weinige die ook voor hooggeschoolde schakers interessant zijn.

Het was niet op de verjaardag van Bronstein dat Topalov zich in het avontuur stortte maar elf dagen later, maar ik hecht er toch aan om de partij te zien als een eerbetoon aan de 75-jarige tovenaar.

Wit Topalov-zwart Kramnik, Linares

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pg8-f6 3. Pf3xe5 d7-d6 4. Pe5xf7

Daar is het dan, het gambiet dat de Schot John Cochrane in de jaren veertig van de vorige eeuw speelde. 4...Ke8xf7 5. Pb1-c3 Bronstein had bedacht dat 5. d4 hier sterker was dan het voordien gebruikelijke 5. Lc4+. Na Topalovs zet zijn we op onbekend terrein. 5...c7-c5 6. Lf1-c4+ Lc8-e6 7. Lc4xe6+ Kf7xe6 8. d2-d4 Ke6-f7 9. d4xc5 Pb8-c6 10. Dd1-e2 Dd8-d7 11. Lc1-e3 d6xc5 12. f2-f4 Ta8-e8 13. e4-e5 Pf6-g4 14. Ta1-d1 Dd7-f5 15. 0-0 h7-h5 16. Le3-c1 Pc6-d4 17. De2-c4+ Kf7-g6 18. h2-h3 Pg4-h6 19. Pc3-b5 a7-a6 20. Pb5xd4 c5xd4 21. Dc4xd4 Te8-c8 22. Dd4-b6+ Kg6-h7 23. Db6xb7 Tc8xc2 24. Lc1-e3 Df5-g6 25. Td1-c1 Tc2xc1 26. Tf1xc1 Ph6-f5 27. Le3-f2 h5-h4 28. Tc1-c7 Eerlijk gezegd denk ik niet dat deze partij tot een revival van het Cochrane-gambiet zal leiden, want de hele partij leken zwarts kansen beter. Maar Topalov heeft nu toch iets bereikt. Zwart kan zijn Lf8 moeilijk ontwikkelen en besluit daarom naar remise af te wikkelen. 28...Pf5-g3 29. Kg1-h2 Pg3-f1+ 30. Kh2-g1 Dg6-b1 31. Lf2xh4 Lf8-c5+ Remise wegens 32. Txc5 Pg3+ 33. Kh2 (33. Kf2 Pe4+) Pf1+.

In Monaco wordt deze weken het achtste Ambertoernooi gespeeld volgens de traditionele formule: een rapidpartij en een blindpartij, 25 minuten bedenktijd per partij, plus per zet wat extra seconden volgens de methode-Fischer, om te voorkomen dat de spelers door de vlag gejaagd worden.

Rapidschaak is ook iets dat Bronstein altijd gepropageerd heeft. Hij had er hetzelfde motief voor dat hem 4. Pxf7 in het Cochrane-gambiet als een gedwongen zet deed beschrijven: het ging om het vloeiende aanvalsspel, dat door het angstig gepieker in het traditionele schaak geremd zou worden. Het schaak van de toekomst zag er bij Bronstein een beetje anders uit dan het is geworden. In zijn toekomstschets gingen de computers als toeschouwers naar de schaakzalen om de kunsten van de menselijke schakers te bewonderen.

Wit Anand-zwart Kramnik, blindpartij, Ambertoernooi

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 d7-d6 6. f2-f3 Uit de theorie, schaken met het eigen brein. 6...e7-e5 7. Pd4-b3 Lf8-e7 8. Lc1-e3 0-0 9. Dd1-d2 a7-a5 10. Lf1-b5 Pc6-a7 11. Lb5-e2 Pa7-c6 Zo heeft wit een tempo gewonnen, maar omdat hij tegen de dreigende opmars 12...a4 kennelijk niet 12. a4 of 12. a3 wil doen, heeft hij er niet veel aan. 12. Le2-b5 Pc6-a7 13. Lb5-a4 Als het een beginner was die zijn loper hier neerzette, zou hij er streng om worden toegesproken. 13... Lc8-e6 14. Le3xa7 En ook dit zou met argwaan bezien worden. 14...Ta8xa7 15. Dd2-f2 Ta7-a8 16. 0-0-0 Dd8-b8 Nu dreigt 16...Tc8 gevolgd door Txc3 en b5 17. La4-b5 Tf8-c8 18. Pc3-a4 d6-d5 19. Pa4-b6 Het zijn vreemde bochten waar wit zich in moet wringen.19...a5-a4 20. Lb5xa4 Db8-a7

21. e4xd5 Le7-d8 22. d5xe6 Ld8xb6 23. e6xf7+ Kg8xf7 24. Pb3-c5 Da7xa4 Wit gaf op.