Authentiek en spiritueel

Voor Tibet krijg je in Amerika gauw de handen op elkaar. Films worden erover gemaakt, het boeddhisme is steeds populairder. Maar de acties kunnen de Chinezen juist in de kaart spelen. `Friesland zal nog eerder onafhankelijk worden.'

De 130.000 kaartjes voor het grootste benefietconcert in jaren, afgelopen zomer in Washington, waren binnen een paar uur uitverkocht. Twee dagen achter elkaar vulde het Tibetan Freedom Concert het Robert F. Kennedy-stadion in de Amerikaanse hoofdstad. Want voor Tibet zijn in Amerika heel wat mensen op de been te brengen. En het helpt, dat ontkent niemand, als er topattracties op het programma staan als R.E.M., Pearl Jam, Sean Lennon, de Beastie Boys, Beck en Herbie Hancock.

Internationale kwesties spreken zelden tot de verbeelding van de Amerikaanse publieke opinie. En het zou overdreven zijn om te zeggen dat Joe Sixpack zich erg om het lot van Tibet bekommert. Het valt zelfs te betwijfelen of veel van de liefhebbers van popmuziek die afkwamen op het benefietconcert in Washington, Tibet wel op de kaart konden vinden. En ook de respectabele Washington Post bleek niet erg goed op de hoogte te zijn, toen de krant Tibet aan de vooravond van het concert ,,een minuscule regio'' noemde, terwijl het toch drie keer zo groot is als de staat Californië.

Maar hoe groot de oppervlakte van Tibet ook mag zijn, de belangstelling die in het Westen voor de Tibetaanse politieke strijd bestaat, is onevenredig groot. Tibet inspireert jongeren, aangevoerd door popmusici en filmsterren, tot een betrokkenheid waar verder alleen zeehondjes en regenwouden toe inspireren.

Het Tibetaans volk gaat gebukt onder de Chinese laars, maar het kan rekenen op de inzet van acteurs als Richard Gere en Goldie Hawn, op de As Hollywood-Dharmsala. En op muzikanten als Adam Yauch van de Beastie Boys, die na een reis door Nepal, waar hij de kwestie-Tibet ontdekte, een organisatie oprichtte die de zaak van het Tibetaanse volk steunt. Dit zogeheten Milarepa Fund organiseerde drie jaar achtereen het Tibetan Freedom Concert. Voor deze zomer staat een internationaal concert op het programma, dat op 12 en 13 juni gelijktijdig moet plaatshebben in Amsterdam, San Francisco, New York en Washington.

Tibet is in Amerika al een paar jaar in de mode. Ontwikkelingen in Tibet halen het MTV-nieuws. In Hollywood zijn kort achter elkaar twee speelfilms uitgekomen over Tibet en de Dalai Lama, Seven Years in Tibet van Jean-Jacques Annaud, en Kundun van Martin Scorsese. De première van deze twee films inspireerde het weekblad Time anderhalf jaar geleden tot een omslagverhaal over de groeiende fascinatie van Amerika met het boeddhisme, een belangrijk element van de Tibet-hausse.

Tibet, schreef Bas Heijne destijds in deze krant, is voor het Westen vooral een symbool. ,,Het tragische lot van het Tibetaanse volk heeft op de een of andere manier een sterkere resonans dan dat van bijvoorbeeld de bevolking van Birma.'' De identificatie met Tibet verklaart hij uit het geloof van bevlogen sympathisanten dat Tibet ,,alles is wat wij niet zijn: authentiek, onschuldig, spiritueel, blijmoedig en één met onze natuurlijke omgeving. Het is een ongerepte cultuur.''

De ongewone populariteit van de Tibetaanse zaak is elke keer zichtbaar als de Dalai Lama, de geestelijke en politieke leider, een bezoek brengt aan Washington. De Amerikaanse regering staat resoluut op het standpunt dat Tibet een deel is van China. Een onafhankelijk Tibet is voor de Amerikanen niet aan de orde. Maar dat wil niet zeggen dat Washington zich verder niet om Tibet bekommert. Bij zijn bezoek aan Peking, vorig jaar, riep Clinton de Chinese leiders op tot een dialoog met de Dalai Lama. De Amerikanen maken zich zorgen over de schendingen van de rechten van de mens, die in Tibet plaatshebben. En het Amerikaanse beleid is er verder op gericht om ,,het unieke religieuze en culturele erfgoed van Tibet te behouden''.

De Dalai Lama wordt in het Amerikaanse Congres bij ieder bezoek met groot respect en zelfs verering onthaald. Ook in Amerikaanse media is hij een graag geziene gast. En bij het Witte Huis stuit hij nooit op een dichte deur, ook al moet dan een kleine diplomatieke truc worden uitgehaald om de Chinezen niet te veel voor het hoofd te stoten. Officieel komt de Dalai Lama bij Hillary Clinton op bezoek, terwijl de president dan toevallig ook even langs komt.

Andere onderdrukte volkeren kunnen alleen maar dromen van het pubic relations-succes van de Tibetanen. Maar of de populariteit in het Westen de Tibetaanse zaak wel veel goed doet, kan worden betwijfeld. Tom Grunfeld, auteur van het boek The Making of Modern Tibet en hoogleraar geschiedenis aan de Empire State College in de staat New York, is er van overtuigd dat de popconcerten en de acties van filmsterren Tibet van de wal in de sloot helpen.

Grunfeld erkent dat de acties voor Tibet ongelooflijk veel succes hebben gehad – in het Westen. ,,Wie had er twaalf jaar geleden in Amerika van Tibet gehoord? Maar in Tibet zelf is het effect averechts geweest.'' Volgens Grunfeld heeft alle publiciteit over Tibet de hardliners in Peking in de kaart gespeeld, en de positie van de voorstanders van een compromis met de Dalai Lama ondergraven. ,,Niemand van de Chinese leiders is voor onafhankelijkheid van Tibet. Friesland zal nog eerder onafhankelijk worden. Maar er zijn in Peking wel voorstanders van toenadering tot de Dalai Lama. Alleen zorgt de ergernis over de internationale campagne voor Tibet er voor dat hun visie geen kans krijgt. Zo blijft de harde lijn het beleid bepalen.''

Het is voor de goedbedoelende Tibet-activisten moeilijk te accepteren dat hun werk een negatief effect heeft, zegt Grunfeld. Maar hij voegt er aan toe dat veel van hen nauwelijks enig benul hebben van de hele kwestie. ,,Het gaat hun ook niet echt om Tibet, maar om hun eigen romantische ideeën. De situatie van andere volkeren in China, zoals de Uighur, is veel ernstiger. Maar dat zijn moslims, en die zijn niet zo romantisch als boeddhisten.''