`Nu Pinochets grondwet nog weg'

Ook na de uitspraak van de Law Lords blijven er nog aanklachten genoeg over tegen Pinochet, vindt advocate Fabiola Letelier.

Niemand weet precies hoe oud Doña Fabiola is. Door haar rozerode lippenstift en felblauwe oogschaduw lijkt de grande dame van de Chileense mensenrechtenbeweging jonger dan ze is. Wel duidelijk is dat Fabiola Letelier met de jaren alleen maar strijdlustiger is geworden. Zeker nu de eerste belangrijke fase van la lucha (de strijd) tegen oud-dictator Augusto Pinochet is afgesloten.

,,Ik ben deze week voor de zoveelste maal telefonisch bedreigd'', zegt Fabiola in haar kantoor van de Chileense organisatie voor de rechten van de mens CODEPU.,,Ditmaal door een vrouw een ontwikkeld iemand, dat kon je horen aan het accent. Ze schold me uit voor oude heks en zei dat ik de toorn van God over me heb afgeroepen door de woorden die ik heb gesproken ten nadele van Pinochet. Zo'n lieve man, waar haalde ik het lef vandaan, schreeuwde ze. Onbegrijpelijk.''

De advocate is de zuster van Orlando Letelier, Salvador Allende's minister van Buitenlandse Zaken die in 1976 met een autobom werd opgeblazen in Washington. Vijftien jaar lang trad Doña Fabiola op als advocaat van haar vermoorde broer. Dat leidde tot de veroordeling in 1993 van het hoofd van Pinochets geheime dienst en een aantal van zijn medewerkers. ,,Straffen van zes en zeven jaar, een totale aanfluiting'', zegt Fabiola. ,,Maar het is tenminste iets.''

Fabiola Letelier noemt het oordeel dat de Law Lords, woensdag in Londen, over oud-dictator Pinochet hebben geveld ,,historisch''. ,,Maar de belangrijkste strijd moet nog gestreden worden'', zegt ze. ,,Wij, Chilenen, leven in een schijndemocratie. De zogenaamde overgang naar de democratie waarvan iedereen de mond vol heeft, is een grote leugen. Sterker nog, het systeem waarin wij leven is volslagen anti-democratisch, omdat de belangrijkste instellingen in dit land nog steeds worden gedomineerd door de militairen.''

De bemoeienis, deze week, van het Chileense leger met de kwestie-Pinochet maakt dat weer eens pijnlijk duidelijk, aldus Fabiola. De opperbevelhebber van het leger, generaal Fernando Rojas Vender, zorgde maandag voor opschudding door te waarschuwen dat in Chili een ,,klimaat van verdeeldheid'' heerst, dat sterk doet denken ,,aan de periode die we hebben beleefd onder de Unidad Popular'', de partij van Salvador Allende. Toenmalig president Allende kwam in 1973 om bij de staatsgreep van Pinochet. De socialist Ricardo Lagos reageerde furieus. ,,Over politiek dient men niet te praten in uniform'', aldus Lagos. En ook president Eduardo Frei was zichtbaar geïrriteerd.

,,Ziehier de onmacht van de Chileense politiek'', zegt Fabiola. ,,Rojas kan dit soort uitspraken doen zonder dat hij het risico loopt ontslagen te worden. Dat laatste is namelijk onmogelijk. Want de Chileense veiligheidsraad, de instantie die beslist of een opperbevelhebber al dan niet moet worden ontslagen, bestaat voor de helft uit militairen. Er moet dus een nieuwe grondwet komen die Pinochets grondwet gaat vervangen zoveel is duidelijk.''

Fabiola Letelier gaat er voor zitten. ,,Ziet u, Pinochet heeft het hele systeem goed dichtgetimmerd voordat hij de macht overdroeg aan Aylwin. De meerderheid die nodig is in het congres om een grondwetswijziging door te voeren is vrijwel niet te behalen door het absurde kiesstelsel dat door Pinochet is ingevoerd. Ook het Hooggerechtshof is op de hand van Pinochet. Veel rechtszaken lopen hierop stuk.''

Over de mogelijke berechting van Pinochet is Fabiola gematigd optimistisch. ,,De uitspraak van de Law Lords bevat één zwakheid: het aantal aanklachten tegen Pinochet is sterk afgenomen, doordat in Londen is besloten dat de generaal niet berecht kan worden voor misdaden die zijn begaan vóór 1988, het jaar waarin de internationale conventie tegen martelen werd onderteken door, onder meer, Groot-Brittannië en Chili.''

,,Maar er blijven genoeg aanklachten over, hoor. Persoonlijk verwacht ik veel van de beschuldiging dat Pinochet op Spaanse bodem heeft samengezworen met Stefano delle Chiale, een internationale terrorist die deel uitmaakt van de Italiaanse organisatie Avanguardia Nazionale. Er zijn sterke aanwijzingen dat de geheime politie van Pinochet, de DINA, nauw contact onderhield met Avanguardia Nazionale en dat dit contact is gelegd in 1975, toen Pinochet in Spanje was om de begrafenis van dictator Franco bij te wonen. Daarnaast zal er flink gedebatteerd moeten worden over de vraag of de verdwijning van duizenden mensen in de jaren zeventig en tachtig niet simpelweg een `permanente' misdaad is. Want velen van hen zijn anno 1999 nog steeds niet teruggevonden.''

In de Chileense pers verscheen gisteren het bericht dat er als gevolg van de uitspraak van de Law Lords nog maar één geval van marteling overblijft waarvan Pinochet kan worden beschuldigd. Letelier: ,,Dat is onjuist. Na het referendum van 1988 toen het Chileense volk te kennen gaf dat Pinochet moest opstappen werd er weliswaar minder bruut gemarteld door de DINA, maar het repressieve systeem bleef bestaan totdat de christen-democraat Patricio Aylwin in 1989 aantrad als president van Chili. Van die periode zijn mij 18 gevallen van marteling bekend. De Amerikaanse organisatie Human Rights Watch spreekt zelfs van 28 gevallen. De vraag is of de slachtoffers bereid zijn om naar voren te treden als getuige. Dat ben ik nu in kaart aan het brengen.''