John Hilliard

Sinds geavanceerde computermanipulatie het mogelijk maakt met fotografische beelden te `schilderen', doet iedere echte trucage in foto's nogal knullig aan. Zelfs als de fotograaf die knulligheid bewust bedoelt, zoals bij Plain Cover (1996) van John Hilliard (1945). Deze geënsceneerde foto verbeeldt een rommelige boekwinkel waarin links een dame in een veel te kort rokje op een ladder staat en rechts een man quasi-geïnteresseerd in een boek leest. Tweederde deel van de foto is echter in het midden afgedekt met een zwart vlak. Je voelt direct dat dit rechthoekige vlak werkelijk in de ruimte aanwezig is. In eerste instantie lijkt het op een groot paneel dat rust op stapels boeken op de vloer, maar de stukjes plakband op de hoeken verraden iets anders. Het is een groot vel papier, geplakt op doorzichtig glas, waarmee Hilliard de suggestie wil wekken dat het hier om een winkel gaat die midden in de verbouwing zit - we mogen eigenlijk niet naar binnen kijken.

De fotoserie die Hilliard op dit moment bij galerie Art Affairs in Amsterdam toont, bedient zich telkens van dit soort trucjes. De meest toegepaste laag of masker bestaat uit een verdubbeling van het oorspronkelijke beeld. Een verdubbeling die bij voorkeur wazig is. Zoals bij Ripple (1997): een afbeelding van een put waarin gezichten van mensen en het licht van rood-geel-blauwe peertjes in het water reflecteren.

Hilliard maakte exact dezelfde foto nog een keer, maar dan onscherp, en monteerde dit in een iets kleiner formaat te midden van het beeld. Dit herhaalt hij bij SOS-Vineyard Incident (1996), waarop een aantal vrouwen in de schemeravond met felle zaklampen in een wijngaard staan. Op de maskerende laag zijn alleen nog de lichtsporen te zien.

Hilliard plaatst zich hiermee lijnrecht tegenover de snapshot-achtige, rauwe fotografie die onverbloemd de werkelijkheid laat zien. Met name door het gegoochel met beelden die in-focus (scherp) of out-of-focus (onscherp) zijn genomen, tart hij de nieuwsgierigheid van de toeschouwer. De `maskers' zijn steeds op zo'n manier gemonteerd, dat er van de voorstelling op de achtergrond net voldoende over blijft om tot de verbeelding te spreken.

En toch, de foto's van Hilliard zijn niet overtuigend. De gelaagdheid is in theorie een aardig idee maar de uitvoering blijft steken in een maniertje. Het ziet er te bedacht uit. De twee lagen werken nauwelijks op elkaar in maar blijven los van elkaar staan. Als toeschouwer krijg je inderdaad de onbedwingbare behoefte het plaatje te ontmaskeren: niet uit nieuwsgierigheid naar het complete achterliggende beeld, maar omdat de foto's afzonderlijk waarschijnlijk sterker zijn.

De enige foto waarin de gelaagdheid wel een samenhang vertoont is Accident (1997). Hilliard overtreedt hierbij een fotografische wet door tegen het licht in te fotograferen. Dit veroorzaakt een gecontroleerde, egale lichtvlek waarachter je niet helemaal ziet wat er gebeurt. Er is een deel van een scène te zien waarin vier vrouwen een flauwgevallen, naakte man wegdragen. Het stukgevallen servies wijst op iets ernstigs. Een eenvoudige kunstgreep die werkt, daar kan geen special effect tegenop.

John Hilliard, t/m 18 april in Art Affairs, Lijnbaansgracht 316, Amsterdam. Wo-za: 13.00-18.00 uur.