Voorstel: commissaris door Provinciale Staten gekozen

De commissaris van de koningin moet voortaan worden gekozen door de leden van Provinciale Staten. De commissaris kan iemand zijn uit de rijen van Provinciale Staten, maar ook iemand van buiten.

Dit voorstel doet de Noord-Hollandse commissaris van de koningin, J. van Kemenade, in een vandaag gepresenteerde nota. Van Kemenade is voorzitter van het overlegorgaan van provincies, maar doet zijn voorstel op persoonlijke titel. Het voorstel maakt onderdeel uit van een reeks aanbevelingen om de inrichting van het provinciaal bestuur te veranderen.

Zo wil Van Kemenade dat het bestuur van de provincie wordt uitgeoefend door Gedeputeerde Staten en dat Provinciale Staten, net als in de landelijke politiek, de positie krijgen van volksvertegenwoordiger. Provinciale Staten krijgen daarvoor controlerende bevoegdheden, zoals een enquêterecht en de mogelijkheid om de gedeputeerden en de commissaris bij een conflict weg te sturen. Daartegenover krijgen gedeputeerde staten de mogelijkheid om bij een conflict de staten te ontbinden en vervroegde verkiezingen uit te schrijven.

Een gekozen commissaris van de koningin die nog wel wordt benoemd door de kroon (kabinet en staatshoofd) is een nieuwe variant in de discussie, benadrukt Van Kemenade. Hij doet dit voorstel omdat een rechtstreeks door de bevolking gekozen commissaris van de koningin zijn zogenoemde rijkstaken, zoals toezicht op gemeenten, maar ook bemoeienis met politie en rampenbestrijding, zou verliezen. Volgens Van Kemenade zouden die taken dan rechtstreeks bij het rijk komen, een in zijn ogen ongewenste centralisatie van bestuur.

In het voorstel-Van Kemenade kiezen Provinciale Staten een commissaris, zij het dat die keuze procedureel de vorm krijgt van een voordracht. Het kabinet kan alleen om ,,zwaarwegende redenen'' en ,,gemotiveerd'' voorbij gaan aan de kandidaat van de provincie. Van Kemenade ziet praktisch alleen justitiële gronden als reden om een kandidaat af te wijzen.

Hij verwacht dat zijn voorstel steun kan krijgen van CDA, PvdA en VVD en de kleine christelijke partijen en rekent ermee dat D66 het niet direct zal afwijzen. Mocht het idee sneuvelen, dan moeten de voorstellen om de bevoegdheden van Provinciale Staten en Gedeputeerde Staten te scheiden wel doorgaan, vindt hij. De komende maanden worden in een aantal provincies dicussiebijeenkomsten gehouden over de voorstellen van Van Kemenade. Voor invoering van de voorstellen is een groot aantal wetswijzigingen nodig, inclusief wijziging van de Grondwet. Van Kemenade vraagt het kabinet hiermee haast te maken. ,,Als het kabinet in deze periode niet snel voorstellen doet, verlies je zo acht jaar'', waarschuwt hij. Wijzigingen van de Grondwet moeten tweemaal door het parlement, waarbij de tweede behandeling pas na verkiezingen kan worden gehouden.