Rusland doet bozer dan het is

Ruslands zorgvuldig afgemeten woedebui is gelijk met de eerste golf van NAVO-aanvallen op Joegoslavië overgetrokken. Twaalf uur nadat president Jeltsin had gedreigd met ,,militaire maatregelen'' krabbelde hij vanmorgen terug: ,,We hebben besloten niet in te grijpen; Rusland staat moreel boven de Verenigde Staten.''

De inschatting dat Jeltsin ,,de Amerikaans-Russische betrekkingen niet laat ontsporen omwille van Miloševic'' (zoals het State Department het verwoordde) lijkt juist. De relatie heeft wel averij opgelopen: Rusland heeft zijn vertegenwoordiging bij de NAVO in Brussel gesloten, zijn deelname aan het Partnership for Peace programma opgeschort en de opening van een NAVO-missie in Moskou op de lange baan geschoven.

Maar al deze concrete represailles waren ingecalculeerd als collateral damage. De Russische leiders pogen zo boos mogelijk over te komen zonder de landsbelangen al te zeer te schaden. ,,Een aanval op Servië is een aanval op Rusland'', zei minister Stepasjin van Binnenlandse Zaken, om eraan toe te voegen: ,,Maar we moeten niet lijnrecht tegenover Europa komen te staan zoals in de Koude Oorlog.''

De reactie van zijn collega van Buitenlandse Zaken, Ivanov, verliep langs dezelfde lijn: hij dreigt Miloševic van wapens te voorzien maar sluit tegelijk elke Russische betrokkenheid bij het Balkanconflict uit. Premier Primakov zegt dat de NAVO de stabiliteit in de wereld ondermijnt, maar benadrukt dat Rusland zijn economische ellende niet uit het oog moet verliezen. ,,We moeten nu niet gaan dralen'' met de implementatie van het herstelprogramma.

Moskou voelt zich vreselijk in de tang genomen door Miloševic, die de bommenregen over zich afriep op het moment dat Primakov aan een vijfdaags Amerikaans bezoek wilde beginnen (hij kon Newfoundland al zien liggen toen hij zijn piloot opdracht gaf huiswaarts te keren). Een cartoon in The Moscow Times geeft de onderliggende stemming goed weer: Jeltsin die met zichtbare tegenzin een paraplu ophoudt boven Miloševic, en zodoende zelf kletsnat wordt.

Het blad Kommersant proefde ,,desperate machteloosheid'' in Jeltsins veroordeling van de ,,naakte agressie'', gisteravond op de Russische televisie. Zijn optreden was ,,zwak'', omdat Ruslands zieltogende economie niet zonder het dollarinfuus van het IMF kan. De krant voorspelt dat de geopperde terugkeer van kernwapens naar Wit-Rusland en de leverantie van nucleaire technologie aan Iran ,,niet meer dan gespierde dreigementen zullen blijken''.

De lancering van de NAVO-aanval ontlokte de nieuwslezer van de zender NTV het commentaar ,,dat Clinton niet heeft geluisterd'', doelend op Jeltsins oproep af te zien van ,,deze tragische stap''. Om geen zout in de Russische wonde te wrijven hadden de Amerikanen hem tevoren ingelicht over het uur U. Premier Primakov wordt ook in de gelegenheid gesteld erop te wijzen dat hij niet alle goodwill heeft verspeeld. IMF-directeur Camdessus komt zaterdag al naar Moskou voor overleg over een nieuw miljardenkrediet dat Rusland moet behoeden voor een afgang: het missen van schuldbetalingen waardoor Rusland verstoten wordt uit de internationale financiële gemeenschap.

Waarnemers houden er rekening mee dat het IMF ondanks serieuze bezwaren over Ruslands economische koers toch over de brug komt, al was het maar om de pijn te verzachten van de politieke machteloosheid. In dat geval moeten de heethoofden in het parlement wel in toom gehouden worden. Communisten en nationalisten eisen in koor dat Rusland Joegoslavië militair te hulp schiet en de extreem-rechtse Vladimir Zjirinovski trommelt vrijwilligers op die bereid zijn te sterven bij de ,,verdediging van de oostgrens van de Slavisch-orthodoxe wereld''. De kans dat de START-II akkoorden over reductie van de kernwapenarsenalen door de Doema geratificeerd worden lijkt voorlopig nihil. Maar dat geldt ook voor de eis van president Loekasjenko van Wit-Rusland, die zijn ontmantelde atoommacht terug wil. Hoewel de retoriek anders doet vermoeden houdt vrijwel niemand rekening met een terugkeer van de tijden van de Koude Oorlog.