Liberalisering nu in teken poldermodel

Paars II gaat onverminderd door met de deregulering van Nederland. Verwachte opbrengst: zes miljard. Nu al rommelt het in enkele te liberaliseren sectoren. Gaat Paars niet wat ver in de liberaliseringplannen?

Lagere prijzen voor de consumenten. Lagere kosten voor de overheid. Hogere arbeidsparticipatie en efficiency. De operatie Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit (MDW) van het ministerie van Economische Zaken (EZ) moet welhaast goudomrand zijn, zoveel voordelen zijn ermee te behalen. De totale winst die er voor de overheid in zit bedraagt – ,,en dat is een voorzichtige schatting'', aldus Jorritsma – zo'n zes miljard gulden. ,,Overheden die een actief marktwerkingsbeleid voeren kunnen die winst behalen, en dat willen wij met MDW bereiken'', aldus de minister.

En inderdaad is EZ meer dan tevreden over de vorige MDW-ronde. Op initiatief van voormalig minister Wijers werd in 1994 een begin gemaakt met de grootste liberaliseringsoperatie ooit, MDW-I. Eerste en nog steeds meest aansprekende voorbeeld van de MDW-operatie is de verruiming van de winkelsluitingstijdenwet. ,,Vandaag de dag maken 7,3 miljoen mensen gebruik van de mogelijkheden die dat met zich meegebracht heeft'', sprak Wijers' opvolgster Jorritsma gisteren trots. In totaal zijn er 36 projecten gestart, waarvan er inmiddels acht zijn afgerond.

Maar er zijn ook kanttekeningen te plaatsen bij de liberaliseringsdrang van beide paarse kabinetten. Zo is lang niet zeker of de beoogde veiling die de benzinemarkt moet openbreken goedkeuring krijgt van Brussel. En, meer algemeen, het feit dat slechts 8 van de 36 begonnen projecten zijn afgerond duidt eerder op onwil bij departementen en maatschappelijke organisaties dan op welwillendheid om de bevindingen van de MDW-teams uit te voeren. Jorritsma: ,,Er zijn een hoop dingen goed aan MDW-I, en van de fouten hebben we geleerd.''

Waar MDW-I gebruik maakte van de overvaltechniek, wil EZ met MDW-II een typische poldermodel-liberalisatie bewerkstelligen. Overleg is het codewoord en dat heeft zich geuit in consultatierondes waarin iedereen die maar mee wilde doen zijn inbreng kon hebben. Gevolg: 165 voorstellen om knellende regelgeving, niet goed functionerende markten of falende regelgeving aan te pakken. Dat leidde tot 105 concrete uit te werken voorstellen, waarvan een groot deel de komende jaren in MDW-projecten zal worden omgezet.

Ondanks de consultatieronde heerst in veel sectoren vrees voor de liberalisering. Neem de geneesmiddelenmarkt. Het is inmiddels voor iedereen duidelijk dat minister Borst (Volksgezondheid) het aan de stok heeft met de apothekers. Nu probeert het kabinet ook via de `edele weg van de vrije markt' een einde te maken aan de vermeende machtspositie van deze beroepsgroep.

Apothekers-vereniging KNMP reageert verrast op de plannen van Jorritsma. ,,Ik dacht dat we zo langzamerhand wel af waren van het idee dat de medicijnen goedkoper geleverd kunnen worden. In het buitenland zijn voorbeelden genoeg waar dat toe leidt'', aldus de KNMP-woordvoerder. Volgens de organisatie leidt liberalisering alleen maar tot hogere distributiekosten. Er zullen immers meer `apotheken' bij komen, die elk een kleiner deel van de markt zullen beheren.

Bij EZ en VWS is men echter optimistisch over de plannen. ,,Het opheffen van het verbod op de loondienst bij de apotheken maakt het mogelijk dat er nieuwe, externe toetreders op de medicijnenmarkt komen. Een supermarkt als Albert Heijn kan via een franchise-apotheekketen wellicht veel goedkoper medicijnen aanbieden dan de huidige branche. Of het werkt weten we niet, maar het is het proberen waard'', aldus een woordvoerder van VWS.

Ook de voorstellen van de MDW-werkgroep om de Faillissementswet te stroomlijnen zullen tot veel commotie leiden. De bedoeling is om het voor bedrijven makkelijker te maken onder een faillissement uit te komen. De enige manier waarop dat kan is in te zetten op meer begrip bij de schuldeisers. Sterker nog, de MDW-werkgroep die zich met de Faillissementswet bezighoudt denkt er serieus over na om via de rechter een zogenoemde surseance af te dwingen om daarmee een faillissement te voorkomen. En daar zullen de schuldeisers tegen in het geweer komen, is de verwachting.

Daarnaast zijn er nog de woningcorporaties. De MDW-werkgroep gaat onderzoeken in hoeverre de corporaties concurrentievervalsend bezig zijn omdat ze een overheidstaak uitvoeren (volkshuisvesting) en zich daarnaast op de vrije markt begeven (beveiliging, verzekeringen). W. van Leeuwen, algemeen directeur van Aedes, de vereniging van woningcorporaties: ,,Zoals het nu gaat is het positief voor de woonconsument. Wij zijn als private organisatie voor een transparante verantwoording aan de overheid, maar als de plannen om onze taken uit te kleden te rigide zijn, betekent dat voor de woningcorporaties het einde van het maatschappelijk ondernemen. Dan gaat de stekker eruit.''

De liberaliseringsoperatie begint deze maand met negen nieuwe projecten. In september volgen er weer vier. En de vijver waaruit geput kan worden is dankzij de consultatierondes een stuk groter geworden. EZ zegt dan: ,,Het kabinet heeft dan ook besloten deze aanpak met kracht voort te zetten.''

[Nota via www.nrc.nl/doc]