Een verwarrende overwinning voor heel Chili

De uitspraak van de Britse Law Lords inzake de Chileense ex-president Pinochet heeft gisteren in Chili veel verwarring gezaaid. Zowel aanhangers als tegenstanders van de generaal eisen de overwinning op.

Een eenarmige man rent door de straten van Santiago de Chile. Hij schudt zijn stompje wild heen en weer en roept: ,,Ik besta, ik besta!''. Zojuist is bekend geworden dat de Britse Law Lords de onschendbaarheid van ex-president Augusto Pinochet niet erkennen.

Het hoofdkwartier van FASIC, de overkoepelende Chileense organisatie voor de rechten van de mens, barst twee uur vóór de uitspraak uit zijn voegen. Op de binnenplaats, volgehangen met foto's van ontvoerde en doodgemartelde Chilenen, proberen tegenstanders van Pinochet een glimp op te vangen van het veel te kleine tv-scherm.

,,Hoe het oordeel van de Lords ook uitvalt, de kwestie-Pinochet heeft het politieke landschap in Chili drastisch veranderd'', zegt Leonardo Arazena (40), activist voor de rechten van de mens. Volgens Arazena begint de centrum-linkse coalitie van president Eduardo Frei barsten te vertonen. De coalitie van christen-democraten en socialisten heeft de afgelopen vijf maanden consequent volgehouden dat Pinochets arrestatie een schending van de Chileense soevereiniteit is, met de nadrukkelijke toevoeging dat hier geen ,,personen'' maar ,,fundamentele principes'' worden verdedigd. Met de presidentsverkiezingen aan het einde van het jaar in het vooruitzicht valt het in Chili moeilijk een politicus te vinden die bereid is het electoraat voor het hoofd te stoten met boude uitspraken over Pinochet, extreem-links en -rechts daargelaten.

De communistische presidentskandidaat, Gladys Marin, die onder luid applaus de binnenplaats betreedt, geniet veel respect onder de tegenstanders van Pinochet. ,,Luister, ik ben geen communist en toch ga ik voor Marin stemmen'', zegt Nector Arawena (26), die in het dagelijks leven `regenkokers' (een exotisch muziekinstrument) vervaardigt. ,,Zij heeft als enige politicus de kwestie-Pinochet benaderd zoals het hoort. De presidentskandidaten van de coalitie hebben zich buitengewoon laf opgesteld.''

Dat de coalitie van Frei kraakt onder de kwestie-Pinochet, blijkt wel uit de aanwezigheid van een aantal christen-democratische parlementariërs op de bijeenkomst van FASIC. Een van hen, Tomas Jocelyn-Holt, ventileert zijn onvrede over het standpunt van zijn partij: ,,Ik vind het goed dat Pinochet vastzit. Veel politici vrezen dat de arrestatie van Pinochet zal leiden tot sociale onrust. Dat bestrijd ik. Ik denk dat dit land uitstekend in staat is om grote confrontaties aan te gaan. De berechting van Pinochet zal juist leiden tot méér stabiliteit.''

,,Bijna alle Chilenen willen dat er op de een of andere manier recht wordt gesproken'', zegt Arazena. ,,Maar het betreft slechts een kleine groep die hiervoor openlijk uitkomt.'' Angst? ,,Misschien. Chilenen vertonen een soort schizofreen en paranoïde gedrag en ze zijn bang dat Pinochet terugkomt naar Chili, als een soort boze vader die zijn kinderen een pak slaag komt geven.''

Om elf uur Chileense tijd wordt de tv harder gezet. Nadat Lord Brown-Wilkinson, de voorzitter van het zeven man sterke tribunaal, zijn `stem' tegen Pinochet heeft uitgebracht, stijgt een luid gejuich op uit de binnenplaats, gevolgd door aansporingen tot stilte, want er blijven nog zes Lords te gaan. Naarmate de andere Lords zich uitspreken, sluipt er vertwijfeling in de hoofden van de mensen. Het oordeel van het tribunaal is allesbehalve helder. Een kwartier lang balanceren de aanwezigen tussen vreugde en teleurstelling, maar dan wordt duidelijk dat Pinochet voorlopig niet naar Chili terug mag. De zaal ademt opgelucht.

Meteen na de uitspraak weerklinkt uit de krakende geluidsboxen het `Venceremos', het strijdlied van Unidad Popular, de coalitie van Salvador Allende, de Chileense president die in 1973 omkwam tijdens de staatsgreep door generaal Pinochet. Het lied wordt luidkeels meegebulderd. ,,Er kan weer worden geademd in dit land'', zegt een voorbijganger met tranen in de ogen.

Bij de voorstanders van Pinochet voltrekt zich intussen hetzelfde scenario. Eerst verwarring: vrouwen barsten in huilen uit, jongeren bijten zenuwachtig op hun nagels. De woordvoerder van de Fundación Pinochet, een stichting die zich tot taak heeft gesteld om Pinochet als een groot staatsman in de geschiedenisboeken te krijgen, brengt het verlossende woord: de uitspraak is een overwinning voor de generaal en voor Chili.

Fernando Mujica, activist van de Fundación, legt uit: ,,De beschuldigingen tegen Pinochet die betrekking hebben op de periode vóór 1988 komen te vervallen door de uitspraak.'' ,,Dat betekent dat het aantal aanklachten tegen zijn persoon drastisch is afgenomen. Het betreft nu slechts een aantal gevallen van marteling na 1988, waarvoor Pinochet in mijn optiek niet verantwoordelijk kan worden gesteld. Het is niet zijn schuld als de Chileense politie dingen doet waarvan hij geen weet heeft.''

Terwijl de Pinochetistas feest vieren in Las Condes, een chique buitenwijk van Santiago, verzamelen de Pinochet-haters zich in het centrum van Santiago de Chile voor een grote demonstratie. Moeders houden voor het naderende verkeer bordjes met foto's van hun verdwenen kinderen omhoog. Een kordon politieagenten voorkomt dat de ongeveer 1.500 demonstranten oprukken naar het presidentiële Moneda-paleis.

President Eduardo Frei werkt de hele middag aan zijn officiële reactie op het vonnis. Om zes uur verschijnt hij op de staatstelevisie en ook hij claimt de overwinning, zij het in bedekte termen. Frei is tevreden over het vonnis, want het is ,,een erkenning van de Chileense soevereiniteit''. Hij is trots op het beleid dat de Chileense regering de afgelopen vijf maanden heeft gevoerd. Er is niet toegegeven aan ,,emoties'' en ,,irrationeel gedrag''.

In de straten van Santiago dreigt de vlam in de pan te slaan. De uitzinnige stoet betogers weigert zich te houden aan de door de politie uitgestippelde route. Ze willen oprukken naar de Plaza de Italia, het plein dat de scheidslijn vormt tussen het centrum van de hoofdstad en de rijke buitenwijken, waar veel Pinochetistas resideren. De politie grijpt hard in. Met waterkannonen en traangasgranaten wordt de menigte uit elkaar gejaagd.

Als de avond valt, keert de rust terug. Een groepje jonge communisten heeft zich weliswaar pontificaal opgesteld aan het begin van calle Ahumada, een drukke winkelstraat, en politieagenten houden de jongeren nauwlettend in de gaten. Maar een nieuwe confrontatie blijft uit. De eenarmige man leunt tegen een muur, kijkt op en grijnst. Hij bestaat.