Een `Quartett' met geknakte heup

De machinaties van de liefde werden in 1782 ijzersterk beschreven in de brievenroman Les Liaisons Dangereuses van Choderlos de Laclos. Regisseurs als Miles Forman en Stephen Frears baseerden hun films erop, Robert Wilson bewerkte het op de planken en Heiner Müller bracht de avonturen van madame Montreuil en monsieur Valmont tot leven in het toneelstuk Quartett uit 1980. De Laclos/Müller is een populaire en tijdloze bron en wordt nu door choreografe Anne Teresa de Keersmaeker (Rosas) en de leden van toneelgroep STAN aan een onderzoek onderworpen. De samenkomst van de twee gezelschappen is niet toevallig: actrice Jolente de Keersmaeker is de zus van de choreografe. Twee jaar geleden begonnen ze aan een onderzoek naar de relatie tussen beweging en taal in de produktie Just Before, de nieuwe voorstelling Quartett is de opmaat voor het jaar 2000 waarin STAN en Rosas hun onderzoek groots gaan aanpakken.

Quartett is een van de toegankelijkste stukken van Heiner Müller (1929-1995). De fragmententechniek maakt zijn werk doorgaans nogal ontoegankelijk, in het liefdeskwartet is alles duidelijk. Een jaloerse madame Merteuil zet uit jaloezie haar geliefde Valmont aan tot de ondergang van de braaf getrouwde madame Tourvel. En en passant haar onschuldige nichtje. Niemand heeft echter rekening gehouden met het feit dat liefde meer kapot maakt dan je lief is. Alle machinaties zaaien ongeluk en ellende, dood en verderf, zonder aanzien des persoons. Müller voert Merteuil en Valmont als enige personages op en veel handeling is er niet. Quartett is een verhaal, een hoorspel om naar te luisteren en daarin is taal het instrument van de verbeelding. De vele oneliners zijn raak, filosofisch en humoristisch, een feest voor je oren.

Danseres Cynthia Loemij en acteur Frank Vercruyssen staan op een kaal toneel en spelen hun personages grotendeels zonder psychologische inleving. Ze lezen meer dan dat ze acteren, net als het kale decor is de acteerstijl een kaalslag. De inbreng van Anne Teresa de Keersmaeker heeft daar zeker mee te maken door de bewegingen die ze Loemij onder het spelen laat maken. De Keersmaeker zoekt naar de lading of dynamiek van de tekst die ze vervolgens vertaalt in een knakkende heup of hurken met het kruis in zicht. Toch kiest ze niet vaak voor zoiets letterlijks en spannender zijn dan ook de geïsoleerde bewegingen van een hand of half been onder de monologen. Het heeft een prachtig vervreemdend, ontpsychologiserend effect door de eigenzinnige en weinig `esthetische' danstaal van De Keersmaeker. Vevreemding is alleen een effect dat niet te vaak herhaald kan worden en dat moeten STAN en Rosas ook ervaren hebben. Na verloop van tijd wordt er nauwelijks nog bewogen door Loemij, Vercruyssen loopt niet meer over het toneel. Ze zijn gaan zitten en spreken. Als in een echt toneelstuk. Dat geen beweging nodig heeft. Als de twee Vlaamse gezelschappen volgend jaar op grote zaal aan het onderzoeken slaan, valt er nog heel wat te ontdekken. Het evenwicht in tijd is wankel. Hoe lang houden taal en beweging het dan met elkaar uit?

Tijdens het Springdance Festival in Utrecht zijn de drie nieuwste choreografieen van Anne Teresa de Keersmaeker te zien. Op 13 en 14 april: 'The Lisbon Piece', op 16 en 17 april 'Drumming' en op 26 april een nieuwe solo voor danseres Elizabeth Corbett.

Voorstelling: Quartett door STAN en Rosas.Van: Anne Teresa de Keersmaeker, Jolente de Keersmaeker, Frank Vercruyssen en Cynthia Loemij. Gezien in theater Monty, Antwerpen op 24 maart alwaar nog t/m 27. Frascati Amsterdam: 1/3 april, Groningen 9/10 april, Haarlem 14 april, Rotterdam 28/29 april. Inl: 0032 2 3445598.