Dwingende melancholie

Een Argentijnse roman, vervolgens een toneelbewerking die in Hollywood leidde tot groot succes, daarna een film, een Nederlandse toneelvoorstelling en tot slot een radiohoorspel: de literaire en dramatische rijkdom van Manuel Puig's beroemde De kus van de Spinvrouw (The Kiss of the Spiderwoman, 1976) is onuitputtelijk. Het aanstaande weekeinde speelt in de Amsterdamse Stadsschouwburg de voorstelling De kus... in de sobere, serene regie van Dora van der Groen, uitgevoerd door het Zuidelijk Toneel. De beide hoofdrolspelers, Johan Van Assche en Steven Van Watermeulen, zijn bijna verloren in een weids, leeg decor. Dichtslaande gevangenisdeuren vormen de cadans van hun dagen. Van Assche speelt de rol van Valentin, een linkse verzetsstrijder met uitgesproken politieke ideeën. Zijn tegenspeler in de gevangeniscel is Molina (Van Watermeulen), veroordeeld wegens zijn homoseksualiteit.

Nu dezelfde Dora van der Groen van het toneelstuk een hoorspelbewerking heeft gemaakt, valt de zuiverheid des te meer op. Het intrigerende is dat er verschillende mogelijkheden tot receptie zijn: wie de film zag, ervaart de radio anders dan wie de voorstelling zag, of allebei, of geen van beide. Als radiodrama wint De kus... aan abstractie en bezit de tekst een ijle, moeilijk te duiden maar dwingende melancholie.

Inzet van de gevangenisgesprekken is de obsessie voor liefde van Molina. Hij waant zich als man een vrouw, en wil met een man naar bed zoals een vrouw met een man naar bed gaat. Zijn complexe gevoelswereld intrigeert Valentin. Toch bijt deze zich vast in zijn politieke verzet, een houding waarmee Molina zich geen raad weet. Het slot is even duister als verschrikkelijk: Molina wordt geëxecuteerd. Deze man, die de wereld een weelde aan liefde wilde geven, en ook het vertrouwen van Valentin won, vindt de gewelddadige dood.

Diep verborgen in De kus van de Spinvrouw ligt de onmacht van de mens weg te springen van zijn eigen schaduw. Met mooie zinnnen, suggestieve stemmen weten de acteurs de fataliteit van de menselijke lostbestemming weer te geven: wat we ook ondernemen, we komen daar terecht waar we niet terecht willen komen.

De kus van de Spinvrouw. Vrijdag (deel 1) en zaterdag (deel 2), Radio 5, 13.00-13.50u.