Stijgende olieprijs ontmaskert lage inflatie

De lage en dalende inflatie in het Westen is voor een flink deel het gevolg van de sterk gezakte prijs van olie. Nu de olieprijs stijgt, kan dat verstrekkende gevolgen krijgen.

De olieproducerende landen mogen zichzelf na het productiebeperkende akkoord van gisteren feliciteren, voor het Westen betekent een stijgende olieprijs slecht nieuws. De prijs van ruwe olie is, na te zijn gezakt naar een dieptepunt van onder de 9 dollar per vat, gestegen naar 13,5 dollar vanmorgen.

Niet dat de economische groei in Europa en de Verenigde Staten nu zo direct wordt aangetast door de prijsstijging van olie tot nu toe. Maar voor de inflatievooruitzichten, het rentebeleid van de centrale banken en in hun kielzog de obligatie- en aandelenmarkten kan het aantrekken van de olieprijs forse gevolgen hebben.

Een van de neveneffecten van de financiële crisis van de afgelopen anderhalf jaar in Azië is geweest dat de vraag naar grondstoffen (waaronder olie) uit de economische probleemgebieden zodanig is ingezakt dat de prijzen fors zijn gedaald. Goedkope grondstoffen, en importen uit Azië, hebben een forse neerwaartse druk gegeven op de prijzen in de VS en Europa.

De inflatie in de VS is, zelfs na zeven jaar onafgebroken flinke economische groei, slechts 1,7 procent. En die in Europa is, gemeten aan de geharmoniseerde indices van de EU, gedaald naar 0,7 procent. Nederland is overigens een uitzondering op het Europese gemiddelde: de eerste twee maanden van dit jaar gaven een relatief hoog inflatiecijfer van 2,2 procent en 2,1 procent te zien.

Nu wordt die inflatie nogal beïnvloed door de beweeglijke prijzen van energie en voedsel. Vandaar dat de meeste landen ook een inflatiecijfer bijhouden dat van die invloeden is geschoond; de zogenoemde core-inflation, en inflatiecijfers die enkel zijn geschoond voor de invloeden van brandstofprijzen, de ex-energie inflatie.

De fors dalende olieprijs heeft tot gevolg gehad dat er een flink verschil is ontstaan tussen de `gewone' inflatie en de inflatie ex-energie. Erik Nienhuis van de zakenbank MeesPierson wijst er op dat de inflatie in de Verenigde Staten op dit moment weliswaar 1,7 procent bedraagt, maar dat de voor brandstofprijzen geschoonde inflatie met 2,7 procent veel hoger is. Als het effect van de lage olieprijs uit het jaar-op-jaarcijfer van de inflatie loopt, dan trekt ook het gat tussen de twee inflatiecijfers dicht. En als de olieprijs zoals nu ook nog stijgt, dan is de kans volgens Nienhuis groot dat het inflatiecijfer na verloop van tijd zal stijgen boven de ex-energie inflatie van 2,7 procent. Bij een olieprijs van 14 dollar per vat komen de VS dan in de loop van het jaar uit op een inflatie van 2,9 procent. En dat moet gevolgen krijgen voor het Amerikaanse rentebeleid. ,,De oliepijzen hebben lange tijd verhullend gewerkt op het onderliggende inflatiecijfer. Wij zien nu een renteverhoging aankomen in de Verenigde Staten.''

Ook voor Europa geldt het effect, zij het minder sterk. Volgens berekeningen van MeesPierson is het verschil tussen de inflatie en de ex-energie inflatie in de elf Eurolanden opgelopen tot 0,4 procentpunt: de inflatie bedraagt 0,7 procent, terwijl de ex-energie inflatie 1,1 procent is. Bij een olieprijs van 14 dollar per vat loopt de inflatie dus op in de richting van 1,1 procent en hoger, terwijl bij een olieprijs van 18 dollar de inflatie zelfs stijgt tot anderhalf procent. Dat is volgens Aline Schuiling van MeesPierson reden aan te nemen dat de Europese Centrale Bank zijn rente niet meer zal verlagen vanaf de huidige 3 procent.

Wat betekent het olie-effect voor Nederland? ,,De gewone inflatie bedraagt nu 2,1 procent, en de inflatie ex-energie 2,3 procent. Dat verschil lijkt klein, maar zonder de ingevoerde eco-tax zou de gewone inflatie slechts 1,6 procent hebben bedragen, tegen een inflatie ex-energie van 2,3 procent.'' Een olieprijs van 14 dollar zorgt er volgens Schuiling voor dat de inflatie over een jaar, als alle andere omstandigheden onveranderd blijven, zal zijn opgelopen naar 2,8 procent. Bij een olieprijs van 18 dollar kan Nederland over een jaar uitkomen op een inflatie van 3,1 procent.

Zo ontmaskert de stijgende olieprijs het beeld van structureel lage inflatie in het Westen. En via een strikter dan verwacht rentebeleid in Europa en de VS, werkt dure olie indirect ook nog als rem op de economische groei. Die combinatie kan, als het prijspeil van olie bestendig blijkt, niet zonder gevolgen blijven voor de financiële markten.