Montenegro: `burgeroorlog'

In Montenegro, zusterrepubliek van Servië in de Joegoslavische federatie, is men niet bang voor NAVO-bommen. Men is bang voor burgeroorlog.

De inwoners van Montenegro hebben eten in huis voor een paar weken. Ze stonden gisteren uren in de file voor benzine en zitten vandaag voor de televisie of lopen met een radio op zak. Ze zijn bang.

Ze zijn niet bang voor de NAVO-bommen. Ze weten dat het militaire vliegveld bij Podgorica, de hoofdstad, misschien getroffen wordt. Misschien dat de NAVO op hun grondgebied kazernes in puin schiet van het Joegoslavische leger. En natuurlijk zou een bom per ongeluk op een woonwijk terecht kunnen komen.

Maar echt bang zijn ze voor elkaar, ze zijn bang voor een burgeroorlog in Montenegro. Want Montenegro is ernstig verdeeld. Ruim eenderde van de 600.000 inwoners steunt de partij van Momir Bulatovic, premier van Joegoslavië en een beschermeling van Miloševic. Zijn aanhangers voelen zich in de eerste plaats Serviër – door hun geschiedenis, geloof en taal verbonden met de Serviërs in Servië zelf – en daarna pas Montenegrijn. Bulatovic organiseerde de afgelopen weken iedere dag demonstraties. De demonstranten schreeuwden dat zij hun land zouden verdedigen tegen NAVO-aanvallen en dat de Albanese `terroristen' in Kosovo afgemaakt moesten worden.

Maar bijna de helft van de bevolking staat achter de pro-Westerse president van de republiek, Milo Djukanovic. Djukanovic, fel tegenstander van het regime in Belgrado, vindt dat de Serviërs het vredesakkoord met de Albanezen in Kosovo hadden moeten tekenen. Hij heeft de NAVO zelfs hulp aangeboden om troepen en materieel naar Kosovo te brengen.

De aanhangers van Bulatovic wonen vooral in de dorpen, zegt de politicoloog Srdjan Darmanovic. ,,Het zijn vaak ouderen en mensen die nauwelijks op school hebben gezeten. Ze zijn nationalistisch, conservatief en tegen hervormingen. Ze zijn makkelijk te manipuleren door Miloševic.'' Djukanovic moet het vooral hebben van jongeren, intellectuelen, stedelingen. Politicoloog Darmanovic en de regering verwachten dat het leger van Miloševic tijdens NAVO-bombardementen vooral zal terugvechten vanaf bases in Montenegro, om NAVO-acties op het grondgebied van Montenegro uit te lokken en de dwarse republiek te betrekken in de strijd tegen het Westen. Miloševic kan, omdat het oorlog is, de regering van de deelrepubliek bevoegdheden ontnemen. Het leger en politie-eenheden zullen de republiek beheersen, en misschien de aanhangers van Bulatovic bewapenen. Dan is het burgeroorlog.

,,Er zal een bloedbad worden aangericht'', zegt Novak Kilibarda, vice-premier van Montenegro en leider van de Volkspartij. ,,Miloševic haat de Montenegrijnen. Hij probeert nationalistische gevoelens aan te wakkeren door zijn strijd tegen de Albanezen, maar de regering in Montenegro is zijn ideologische vijand. Omdat wij niet nationalistisch zijn, privatiseringen doorvoeren, vrije media toestaan en de rechten van bijvoorbeeld de Albanese minderheid in onze republiek respecteren.''

Kilibarda wil Miloševic niet `uitdagen'. ,,Maar als het moet kunnen we onszelf verdedigen. Wij hebben een sterke, goed georganiseerde politiemacht. Ook de burgers zelf zullen meedoen.'' Kilibarda werd vorige week door de legerstaf aangeklaagd wegens `verraad'. Hij had gezegd dat de NAVO geen agressor genoemd kan worden, dat Belgrado ongeletterden met leugens manipuleert, dat Montenegro zich niet verzet tegen NAVO-ingrijpen en dat het absurd is te vechten tegen de rest van de wereld.

Podgorica was erg tevreden over het vredesplan voor Kosovo. Bijna 30.000 NAVO-militairen in de buurt vond men een veilig idee, het zou Miloševic ervan weerhouden om in Montenegro onrust te stoken. En meer dan autonomie voor de Albanezen van Kosovo vinden de Montenegrijnen niet nodig. ,,Montenegrijnen denken alleen aan hun eigenbelang als het gaat over Kosovo'', zegt Darmanovic. Er zijn wel fanatici die, net als de Serviërs, Kosovo zien als de `wieg' van het Servische volk. Maar bij de meeste Montenegrijnen ontbreken die gevoelens. ,,Wat er met Kosovo gebeurt, interesseert me niet'', zegt Zoran Makrovic (23), muziekredacteur van een radiostation. ,,Kosovo veroorzaakt voor ons alleen ellende. Ik wil dat we bij de Westerse wereld gaan horen. Ik wil achter de meiden aan in Amsterdam en Parijs.''