Feest moet afgewezenen troosten

Het Fonds voor beeldende kunsten, vormgeving en bouwkunst, opgericht na de afschaffing van de BKR, viert dit jaar zijn tienjarig bestaan. Aan de kunstenares Moniek Toebosch is gevraagd dit feest vorm te geven. ,,Een feest is leuk, maar er moeten ook dingen aan de orde worden gesteld'', zegt ze.

Je kunt veel over het Fonds voor beeldende kunsten, vormgeving en bouwkunst zeggen, maar niet dat ze zich aan de openbaarheid onttrekt. Tien jaar geleden, na de afschaffing van de Beeldende Kunstenaars Regeling (BKR), is het Fonds opgericht. Uit een subsidiepot van 48 miljoen gulden verleent het jaarlijks basisstipendia en individuele beurzen aan kunstenaars, vormgevers en architecten. Onafhankelijk van het ministerie van OCW worden de subsidieaanvragen door commissies van professionele kunstkenners en kunstenaars zelf beoordeeld en gehonoreerd. Om de keuzes van de commissie te verantwoorden wordt het werk dat met behulp van een Fondssubsidie is gemaakt, regelmatig in de openbaarheid getoond.

Om het tienjarig bestaan van het Fonds te vieren, is kunstenaar Moniek Toebosch gevraagd om als intendant op te treden. Onder de titel De toekomst die ons toekomt worden er twee open dagen gehouden in het pand aan de Brouwersgracht in Amsterdam. Toebosch: ,,Een feest is leuk maar er moeten ook dingen aan de orde worden gesteld. Ik wil het Fonds aan de orde stellen. Dat wil zeggen: introspectie, op alle mogelijke manieren.'' Voor de gelegenheid heeft Toebosch de werkkamers, vergaderzalen en andere plekken van het gebouw leeg laten ruimen. Veertig kunstenaars, vormgevers en architecten heeft ze uitgenodigd om door middel van installaties en andere werken het functioneren van het Fonds `door te lichten'. ,,Er is geld en dat geld moet verdeeld worden. De club die dat moet beoordelen is uiteindelijk weer dezelfde groep die geld aanvraagt. Kunstenaars kunnen wel schelden en afgeven op het Fonds maar uiteindelijk zijn het de collega's die tezamen met critici en andere belanghebbenden bepalen wat interessant is om de kans te geven zich verder te ontwikkelen. Wij zelf bepalen destandaard, en daarmee is `Het Fonds' dus eigenlijk `Ons Fonds'."

De toekomst die ons toekomt reflecteert het hele traject dat wordt afgelegd van hoe kunstenaars zich in een subsidieaanvraag presenteren, tot en met de beoordeling en honorering ervan. Hiervoor zijn de ruimtes onder andere ingedeeld in `Ik-kamers', `Bits of boek', `Experimenteerkamer',`Kamer van inzicht' en `Toonkamer'. ,,Elke kunstenaar heeft een deelgebied genomen. `Bits of boek' bijvoorbeeld gaat over hoe je je werk documenteert bij een aanvraag. Op de video Room with a view laat Jeanne van Heeswijk de actrice Joke Tjalsma over haar werk vertellen. Normaal levert een kunstenaar 20 dia's in, maar Van Heeswijk kan haar verschillende bezigheden daarop niet kwijt. En Pascale Gatzen maakt een werk waarbij het hele gebouw wordt weerspiegeld. Letterlijk. Overal komen spiegels te hangen, in allerlei standen. Het is bijna een metafoor voor het kijken naar kunst: eigenlijk vergelijk je een kunstwerk altijd met werken die je al kent. Anders kun je niet selecteren.''

Tijdens de manifestatie is ook ruimte voor debat. In een fluorescerend roze arena kunnen kunstenaars, vormgevers en architecten drie keer per dag en onder leiding van een voorzitter discussiëren over de staat van de kunst. Naast de `Reële Debatkamer' bevindt zich de door Maarten Ploeg en Dick Tuinder ingerichte `Virtuele Debatkamer', waarin zes voorgeprogrammeerde televisierobots (TV-Matic) met monotone stemmen converseren. ,,Het is alsof de makers zich erbij neer hebben gelegd: dit zijn de standaard vragen en dat zijn de standaard antwoorden; iedereen spreekt dezelfde teksten.''

Driekwart van de verzoeken om een beurs of stipendium wordt afgewezen door het Fonds. Ook de mensen die niet zijn gehonoreerd heeft Toebosch willen betrekken bij het tienjarig bestaan: ,,Uit de lijst van niet-gehonoreerdenheeft het Fonds 750 willekeurige mensen aangeschreven waarin ik hen in eenbrief vraag om hun ogen; een close-up foto in kleur of zwart-wit. In eenvergaderzaal die nu de `Kamer der Volharding' heet, worden de muren met 120 paar ogen bedekt. Die ogen zullen vertellen over hun kwetsbaarheid maar ookover hun overtuiging.'' Het inzichtelijk maken van functioneren van het Fonds, daar gaat volgens Toebosch een troostende werking vanuit: ,,Het is allemaal zo kwaad nog niet wat er gebeurt, en als kunstenaar ben je zelf verantwoordelijk voor hoe een ander je werk kan interpreteren. Als iedereen ziet hoe het werkt, dan is er wellicht minder pijn.''

De toekomst die ons toekomt. Opening voor genodigden: 24 maart 17.30 u Fonds voor beeldende kunsten, vormgeving en bouwkunstBrouwersgracht 276, Amsterdam Openingstijden 25 en 26 maart: 10-17.00 u. Gratis publicatie. Het debat is live te volgen via Internet: www.fondsbkvb.nl