Europa praat in Berlijn over geld, geld en geld

Er is de Duitse bondskanselier veel aan gelegen om van de Europese top, die vandaag in Berlijn is begonnen, een succes te maken. Daarvoor moeten nog wel de nodige hindernissen worden genomen.

Een extra overhemd hebben de diplomaten alvast ingepakt. Vandaag is in Berlijn de top van regeringsleiders van de Europese Unie begonnen en niemand gelooft dat ze morgen rond het middaguur klaar zijn, zoals voorzitter Duitsland officieel wil. Er wordt rekening mee gehouden dat het bakkeleien tot vrijdagnacht doorgaat, want de lidstaten zijn nu eenmaal van nature geneigd om vast te houden aan hun nationale belangen. En wie in een te vroeg stadium van de onderhandelingen toegeeft, heeft dat deel alvast verloren.

De `nacht van de lange messen', als die er komt, zal gaan over de zogeheten Agenda 2000: het voorstel van de Europese Commissie over de financiering van de Europese Unie tussen 2000 tot 2006. Er wordt al meer dan een jaar door Europese ministers over onderhandeld. In Berlijn moeten besluiten vallen over de hervorming van het landbouwbeleid, dat een groot deel van de Europese begroting opslokt, over de steun aan arme regio's binnen de unie en over berekening van de bijdragen die de vijftien lidstaten in de Europese kas storten.

De wil om te slagen is groot, zeker na het aftreden van de Europese Commissie vorige week. Als de regeringsleiders op deze top niet tot een akkoord komen, falen ook zij. ,,We moeten tonen dat Europa is staat is om te handelen'', zo heeft de Duitse bondskanselier Schröder gezegd. Hij wil praten tot er een resultaat is dat hij succesvol kan noemen, ook al is dat niet meer dan een `embryonale' overeenkomst, die later wordt uitgewerkt.

De netto-bijdrage is een van de belangrijkste onderhandelingsthema's. Dat is het verschil tussen het bedrag dat een lidstaat aan de EU betaalt en aan subsidies wordt ontvangen. Duitsland, Nederland, Zweden en Oostenrijk willen minder aan Brussel betalen en meer ten laste van andere lidstaten te laten komen. Vooral Bonn is sinds de oprichting van de Europese Gemeenschap de grote Zahlmeister. Dit jaar moet Duitsland 11 miljard euro toeleggen op de Europese begroting. Bondskanselier Schröder zei vorige herfst tijdens zijn eerste bezoek aan de Europese Commissie dat die situatie moest veranderen. Maar als voorzitter die graag een compromis bereikt, lijkt Duitsland nu al blij als de netto bijdrage op het huidige niveau blijft en niet stijgt.

Frankrijk wil, net als Nederland, dat de Europese uitgaven de komende jaren beperkt blijven tot het huidige niveau. Maar intussen is Frankrijk het land dat hard nee zegt tegen allerlei mechanismen die Nederland wil gebruiken voor het omlaag brengen van de Nederlandse bijdrage. Parijs wil niets weten van een bovengrens aan de netto-bijdrage voor de lidstaten, zoals Groot-Brittannië die wel heeft. ,,Groot-Brittannië is altijd de grote uitzondering van de EU geweest. Als je zo'n regeling ook voor Duitsland en Nederland maakt, is dat wat anders. Die landen behoren tot de oprichters van de EU. Dat is het hart van de reactor. Dat kan je niet aantasten'', is de Franse mening.

Groot-Brittannië zelf houdt nadrukkelijk vast aan zijn zogeheten rebate: een maximum aan de bijdrage aan Brussel die begin jaren tachtig door premier Thatcher werd bedongen. Voorzitter Duitsland zoekt naarstig naar een tussenweg, zodat Groot-Brittannië zijn `rebate' behoudt maar er wel op beknibbeld wordt.

De structuurfondsen hangen nauw samen met de nettobijdrage. Uit die fondsen betaalt Europa de extra steun voor zogenoemde achtergebleven gebieden in de unie. De zuidelijke lidstaten, die hiervan het meest profiteren, willen ten minste even veel geld krijgen uit de structuurfondsen als tot nu toe. Vooral Spanje stelt zich hard op. Zuinige Noord-Europese landen pleiten er in het algemeen voor de uitgavenposten van Brussel te stabiliseren. ,,Er is een vrij groot zuinig blok'', constateert een Brusselse diplomaat. ,,Met Nederland voorop als het zuinigst.''

Omdat het gemeenschappelijk landbouwbeleid zo'n groot deel van de Europese begroting opsoupeert, zal ook hierover in Berlijn lang worden gesproken. Als het aan bondskanselier Schröder ligt wordt het akkoord dat eerder deze maand tussen de landbouwministers is afgesproken (1 miljard euro meer dan de 40,5 miljard waartoe de regeringsleiders hadden besloten) echter niet meer opengebroken. Schröder is als de dood dat de regeringsleiders over melk, graan en rundvlees gaan onderhandelen. Tijdens een diner gisteravond met de Franse president Chirac heeft hij al vast getracht om dat gevaar af te wenden. Want Frankrijk is een van de dwarsliggers. Maar Schröder krijgt in eigen land het verwijt al eerder slappe knieën te hebben gekregen en te gemakkelijk aan Frankrijk te hebben toegegeven. Mogelijk wordt het extra geld voor de landbouw elders bezuinigt, misschien zelfs bij de boeren zelf door verminderering van de inkomenssteun.

Het aftreden van de Europese Commissie heeft de onderhandelingen, waarmee Europa financieel orde op zaken wil stellen om de de weg vrij te maken voor de toetreding van nieuwe lidstaten, verder gecompliceerd. Ook voor die crisis in het dagelijks bestuur van de unie voorspelde men in Brussel al dat het nachtwerk zou worden. Al was het alleen maar omdat vermoeide regeringsleiders nu eenmaal gemakkelijker tot concessies bereid zijn. En consessies van iedereen zijn nodig, heeft Schröder herhaaldelijk tegen zijn collega's gezegd.

De regeringsleiders moeten het eens zien te worden over de vraag hoe het nu verder moet met het dagelijks bestuur van de unie. Het mandaat van de demissionaire Commissie zou eind dit jaar aflopen, de vraag is nu of er meteen een hele nieuwe Commissie benoemd moet worden, of dat een interim Commissie bestaande uit oude commissarissen en een nieuwe voorzitter de rit moeten uitzitten.

Het Europees Parlement, de motor achter het vertrek van de Commissie, wil ,,bloed zien''. Er moet snel een nieuw ploeg komen, die tot het einde van het jaar aanblijft en dan eventueel opnieuw wordt benoemd, zo vindt de volksvertegenwoordiging. Landen als België en Luxemburg, die binnenkort verkiezingen hebben, hebben echter al laten weten dat ze niet zo snel een nieuwe commissaris kunnen leveren. Namens de Benelux heeft premier Kok vorige week voorgesteld pas na de Europese verkiezingen in juni een nieuwe Commissie voor te dragen aan het nieuwe parlement. De zaak dreigt een moeilijk oplosbare kluwen te worden omdat Frankrijk geen interim Commissie zonder zijn Eurocommissaris Cresson wil. Dat is weer onaanvaardbaar is voor het Europees Parlement. Luxemburg zal geen interim Commissie aanvaarden waarin alleen de (Luxemburgse) voorzitter in vervangen.

Wanneer precies het probleem van de commissie en eventueel de naam van een kandidaat voorzitter bij de regeringsleiders op tafel komt, was vanmorgen nog onduidelijk. Mogelijk zal de kwestie een pauze vormen bij de onderhandelingen over Agenda 2000. Consensus lijkt zich te vormen over de Italiaanse oud-premier Romano Prodi als voorzitter. De Luxemburgse premier Juncker zei vanmorgen dat zeker tien regeringsleiders Prodi steunen, ,,maar ik weet niet of iedereen akkoord gaat''. Zelf zou hij Kok ,,een excellente voorzitter'' hebben gevonden, maar de Nederlandse premier heeft hem tot drie keer toe laten weten de Brusselse functie niet te willen. Kok zelf vanmorgen: ,,De kans dat Prodi het straks gaat worden is heel groot.''

Als de regeringsleiders het in Berlijn niet eens worden over een nieuwe Commissievoorzitter, zal bondskanselier Schröder binnen enkele weken waarschijnlijk in Brussel een nieuwe top beleggen. De Belgische premier Dehaene was gisteravond al zeker over zo'n extra top. Hij vindt Prodi een serieuze kandidaat, ,,maar laten we verder kijken''.