Waterrantsoenering door Israel maakt Jordaniërs woedend

Israel wil Jordanië wegens de droogte ruim de helft minder water leveren dan is afgesproken. Voor veel Jordaniërs is dit het zoveelste teken dat Israel geen goede partner is.

Jordaanse kranten staan dezer dagen vol artikelen met koppen als `Zeven stappen voor beter watermanagement' en `Koning Abdallah noemt water meest dwingende nationale thema'. Sinds Israel vorige week aankondigde dat het Jordanië dit jaar wegens extreme droogte 60 procent minder water zal leveren dan waarop dat land volgens de vredesakkoorden recht heeft, kunnen Jordaniërs maar over één ding praten: water.

Jordanië is een van de droogste landen in het Midden-Oosten. Het zag jarenlang met lede ogen aan hoe Israel het water uit de grensrivier de Jordaan voor eigen gebruik bestemde, en ook het grootste deel van het water uit de rivier de Yarmuk (die in Jordanië ontspringt en de Jordaan instroomt) opving. Dit water wordt vanuit het Meer van Tiberias met pijpleidingen over heel Israel verspreid. Volgens de vredesakkoorden van 1994 kan Israel daarmee doorgaan, op voorwaarde dat het Jordanië elk jaar compenseert met 55 miljoen kubieke meter water uit het meer. Waterexperts in Israel zeggen dat het waterpeil in het meer nu zo laag is, dat het water verzilt als het verder zakt – hetgeen betekent dat het ondrinkbaar wordt. ,,Het is overmacht'', vindt de Israelische watercommissaris Meir Ben-Meir, er echter aan toevoegend dat hij als Israeliër toch eerst zijn eigen burgers wil bedienen.

Jordaniërs nemen geen genoegen met dit argument. Zestien parlementariërs dienden vorige week een motie in om prompt het vredesakkoord te bevriezen. En al werd zij afgestemd, premier Abdel Rauf al-Rawabdeh zag zich genoodzaakt om nog eens te onderstrepen dat ,,wij ons volledige en legale aandeel water willen krijgen: akkoord is akkoord''. De Israelisch-Jordaanse onderhandelingen, die nu al een week duren, zijn dusdanig in een impasse beland dat Jordanië Amerikaanse experts heeft gevraagd te bemiddelen. Hun wacht een moeilijke taak. Dat het in 60 jaar niet zo droog is geweest, staat buiten kijf. Israel heeft al bekendgemaakt dat zijn boeren 40 procent minder water krijgen. Ook in Jordanië, waar mensen zelfs bidden om meer regen (er is afgelopen dagen eindelijk iets gevallen) worden noodmaatregelen voorbereid. Particuliere putten die notoir meer water pompen dan wettelijk is toegestaan, komen onder toezicht van de veiligheidsdienst, en naar droge zones zal tot 50 procent minder water worden gepompt. Boeren, die in het agrarische Jordanië 65 procent van het water gebruiken, wordt gevraagd van waterintensieve oogsten (bananen, tomaten) over te schakelen naar `zuiniger' gewassen. Waterfunctionarissen geven toe dat dit noodpakket feitelijk neerkomt op ,,gewoon goed watermanagement'', waar het al jaren aan schort.

Maar voor veel Jordaniërs, die al langer vinden dat het vredesakkoord met Israel hun geen enkel voordeel heeft bezorgd, is de watercrisis het zoveelste teken dat Israel geen goede partner is. Israel, schreef een krant, weet dat Jordanië een agrarische maatschappij is – ,,waarom moeten onze boeren dan 60 procent water inleveren en boeren in Israel, dat helemaal niet van landbouw afhankelijk is, maar 40 procent?'' Volgens Waterminister Munther Haddadin wil de Israelische premier Netanyahu de Jordaniërs op een droogje zetten om ,,stemmen van zijn eigen boeren te krijgen voor de verkiezingen'' op 17 mei.

Niemand is daarbij het waterschandaal vergeten dat vorige zomer de voorganger van minister Haddadin zijn baan kostte: plotseling kwam er stinkend, troebel water uit de Jordaanse kranen. Net als Israel trachtte Jordanië de zaak in de doofpot te stoppen, maar omdat de regering in Amman burgers moest vragen om water uit flessen te drinken in plaats van uit de kraan, lag de affaire snel op straat. Toen Israel volhield dat er in de vredesakkoorden nergens stond dat het geleverde water ook schoon moest zijn, en dat het daarom de Jordaniërs had verteld dat dit water beter aan boeren gegeven kon worden, stond heel Jordanië op de achterste benen. Het idee alleen al dat hun eigen regering met de levering van vuil water had ingestemd, bevestigde veler vermoeden dat het vredesakkoord een pact met de duivel was geweest.

Insiders zeggen dat Jordanië noch Israel zich een escalatie wil veroorloven, en dat er een schikking zal komen. Maar gezien de bittere publieke opinie kan Jordanië Israel op het moment weinig concessies doen – althans niet officieel. Een anonieme regeringsbron in Amman, die de messen scherpt voor de volgende onderhandelingsronde, zinspeelt zelfs op politieke tegenmaatregelen, als Israel voet bij stuk houdt: ,,Er zijn meer overeenkomsten tussen beide landen gesloten. Als Israel zich hieruit terugtrekt, zijn wij genoodzaakt in stijl te antwoorden.''