Alarmbel werkt goed tegen geweld van ex-man

In Rotterdam is met succes een project uitgevoerd om vrouwen met een alarmsysteem te beveiligen tegen bedreiging door ex-partners.

Het systeem heet Aware en is in 1991 in het Canadese Winnipeg gestart om mishandelde vrouwen (en vaak ook hun kinderen) die worden lastig gevallen door een ex-partner, sneller en beter te kunnen beschermen. Het wordt toegepast in dertig steden in Canada en in 130 Amerikaanse steden. Aware staat voor Abused Women's Active Response Emergency.

In Rotterdam zijn zestien vrouwen aangesloten op het Aware-systeem dat in 1997 is opgezet door SARA, Centrum voor Vrouwenhulpverlening en Vrouwengezondheidszorg en de Rotterdamse politie.

,,In het blad Opzij las ik destijds over het Canadese voorbeeld. Samen met Liesbeth Kuijvenhoven van de Rotterdamse politie zijn we er toen aan begonnen'', zegt Charlotte van Besouw van SARA. Het ministerie van Justitie, het Rotterdamse openbaar ministerie en de reclassering, alsmede hulpdiensten verleenden hun medewerking.

De bevindingen van alle betrokken partijen werden opgetekend door twee wetenschappers die onlangs hun rapport (`Dan hoor je de vissen ademen') hebben aangeboden aan minister Korthals (Justitie). Het systeem is eenvoudig, maar vereist nauwe samenwerking tussen alle betrokkenen. Bij een vrouw die voortdurend wordt belaagd en bedreigd door een ex-partner wordt thuis een zender geïnstalleerd. Via een druk op de knop die ze bij zich draagt, kan ze alarm slaan. Het systeem werkt in en om het huis. De politie kan in dat geval binnen tien minuten ter plaatse zijn om de man zo mogelijk aan te houden. Na aanhouding volgt, althans in het Rotterdamse model, lik-op-stuk vervolging. De dader wordt hulp via de reclassering aangeboden.

Mishandeling van vrouwen door partners of ex-partners is een veel voorkomend probleem dat nauwelijks wordt erkend, zegt Van Besouw. Justitie en politie zijn terughoudend, want het gaat om een probleem in de persoonlijke levenssfeer. De slachtoffers lopen niet met hun ellende te koop. Renee Römkens van de Universiteit Utrecht, die het onderzoek naar het Aware-project leidde, zei bij de presentatie dat ,,eigen onderzoek aannemelijk maakt dat in Nederland jaarlijks zeventig tot tachtig vrouwen door hun partner worden gedood.'' Van Besouw: ,,Het probleem is verborgen en wordt doorgaans pas erkend bij aantoonbaar fysiek geweld.''

Het Rotterdamse experiment was `hoogdrempelig'. Voorwaarde was een geldig `straat- of contactverbod'. Juridisch is echter vaak moeilijk te bewijzen dat een man zich ernstig heeft misdragen en dat een verbod dientengevolge gerechtvaardigd is.

De politie die vaak te hulp wordt geroepen bij huiselijk geweld en ruzies, houdt er geen speciale registratie op na van mannen die de verbroken relatie niet kunnen verkroppen en de ex-partner blijven belagen en bedreigen. Een andere voorwaarde was dat een deelneemster zich moest verplichten tot het doen van aangifte als ze alarm had geslagen als de man haar belaagde en bedreigde. Bij Aware gold voor de politie `prioriteit nummer 1': wanneer een vrouw alarm sloeg, moest de politie binnen tien minuten ter plaatse zijn. Van Besouw: ,,Dat heeft goed gewerkt. De politie moet er op kunnen vertrouwen dat het alarm niet misbruikt wordt. Dat vertrouwen moet je verdienen.''

De Aware-vrouwen lieten zich positief uit over de politie. Een vrouw vertelde: ,,Voordat ik het systeem had, belde ik omdat hij twee coniferen uit de tuin had gerukt. Toen lachte de politie me uit, daar konden ze niks mee. Nu maken ze een notitie als een plant is vernield. Dat bouwt op tot een dijk van een aanklacht.''

Een andere essentiële voorwaarde is, zo zegt Van Besouw, streng optreden door politie en justitie als een man met een straatverbod zijn ex-partner blijft belagen. ,,En er moet hulp kunnen worden geboden aan de vrouwen, en vaak ook aan hun kinderen die vaak getraumatiseerd zijn, en ten slotte aan de betrokken mannen. Maar er zullen altijd grenzen zijn aan een beveiligingssysteem hoe goed het ook wordt uitgewerkt.''

De vrouwen die aan Aware deelnamen, zijn positief over het experiment `je slaapt beter' maar ook voorzichtig. Per slot van rekening is het gevaar nog altijd aanwezig. Een vrouw zei: ,,Ik ben nog steeds net zo bang. Het is alleen dat je weet dat de politie snel komt, dat is alles, maar je kunt dan ook al lang in elkaar geramd zijn.''

Een doel van Aware was te voorkomen dat vrouwen voortdurend moeten vluchten, maar sommigen deden dat toch ondanks het alarm. Een man vond het nieuwe adres van zijn ex-partner binnen een week, gooide verfbommen tegen de gevel en richtte vernielingen aan. De meeste Aware-vrouwen wilden echter niet meer verhuizen. Een zei: ,,Ik ga mijn huis niet uit, al moet ik het helemaal dichttimmeren met kijkgaatjes.''

Omdat Aware in Rotterdam zijn waarde heeft bewezen, zal het systeem waarschijnlijk worden voortgezet, al moet daarover nog worden beslist. Van Besouw hoopt dat politie en justitie meer oog zullen hebben voor het probleem en bijvoorbeeld de aangifte en registratie worden verbeterd. En dat de drempels voor deelneming worden verlaagd, onder andere door versoepeling van de indicatiestelling. Voorts is volgens haar `aanbod op maat' nodig, ook ten behoeve van de mannen die zich schuldig maken aan ,,wat met een modewoord stalking heet, maar wat gewoon mishandeling is''.

Onderzoekster Römkens sprak over mishandeling van vrouwen door hun (ex-)partners als een ,,epidemisch probleem dat gericht overheidsbeleid vereist'', toen zij de Aware-studie aan minister Korthals overhandigde. De politie wenst, zo zei de Rotterdamse korpschef B.A. Lutken bij dezelfde gelegenheid, nauwkeuriger vastgestelde bevoegdheden ,,omdat we nu vaak op het randje moeten opereren''.

Voor Charlotte van Besouw geldt, net zoals voor de agent op straat, dat preventie beter is dan te laat komen. ,,Wij duwen dus voort''. De alarmbel van Aware ,,moet het begin van een nieuwe ontwikkeling zijn bij de bestrijding van ernstig geweld''.