Nationale Ballet hijgt kunstmatig

De Poolse choreograaf Krzysztof Pastor stopte bijna vijf jaar geleden als danser bij Het Nationale Ballet om zich als freelance choreograaf te vestigen. Hij maakt veel stukken, en het is opvallend dat de hand van zijn vroegere leermeester Hans van Manen daarin steeds zichtbaarder wordt. In Bitter Sweet, de derde choreografie voor zijn oude werkgever, vertelt Pastor het eeuwig interessante verhaal van man en vrouw en hier en daar lijken ze rechtstreeks uit een choreografie van Van Manen overgestapt. Dezelfde trotse en stoere houding, dezelfde explosieve armen en draaien die Van Manen zo kenmerken. Pastor plaatst de meisjes en de jongens tegenover elkaar in een West Side Story-achtige setting. Al snel vinden duo's elkaar en begint het spel van verleiden en verlaten. Het is licht en luchtig, dynamisch en aangenaam maar het bitterzoet van de titel maakt Pastor niet voelbaar. De meerwaarde krijgt dit ballet pas door de muziek van Béla Bartók. Zijn Sonate voor twee piano's en slagwerk barst uit z'n voegen van noodzaak en kracht. Bartóks contrasten in dynamiek verflauwen in de handen van de choreograaf die van Bitter Sweet een onschuldig aangenaam verpozen maakt.

Aangenaam verpozen was wel het minste wat Martha Graham (1894-1991) wilde bereiken in haar werk. Ze was een gevierd danseres, een vernieuwend choreografe en een onovertroffen pedagoge. Zij bevrijdde de dans van de ver uitgedraaide voeten en in plaats van de lucht was de aarde voor haar het begin van de dans.

Emoties en psychologisch drama waren de trefwoorden van Graham. Acts of Light uit 1981, vers aangekocht door Het Nationale Ballet, vertoont sporen van zwaar psychisch leed in de vorm van een vrouw die haar (liefdes)verdriet danst in een elastische dwangbuisjurk, haar wanhoop naar de hemel sturend. De mannen in hun Tarzan-kledij van gedrapeerde lappen cirkelen om haar heen. Het roept een ongemakkelijk gevoel op, alsof iemand z'n diepste zijn uitdrukt in een Candlelight-gedicht bij Jan van Veen. Dat is weg zodra Graham aan het groepswerk begint. Grahams pure dans is dan eclectisch, met vormelementen uit India en Griekenland. Heldere lijnen en ingenieus geschakeerde bewegingen laten een glimp zien van haar genialiteit.

De dansers van het Nationale Ballet hadden zichtbaar moeite met de befaamde Grahamtechniek. Klassieke dansers lijken nooit adem te mogen halen, bij Graham is de ademsteun speerpunt. Het gevolg was een wel heel aanwezig kunstmatig gehijg. Zonder spitzen werd er opvallend veel gewiebeld en de neiging bestond de hoekigheid van Grahams bewegingen te fraai te dansen. Misschien is la grande dame wel een tikkeltje te modern voor academische dansers.

Want dansen kunnen ze wel. De uitvoering van een van George Balanchines mooiste balletten ooit, Symphony in C uit 1947, was ouderwets prachtig. Geen psychologie, geen mannen tegenover vrouwen, geen verhalen, maar heel `simpel` vorm, spitzen en esthetiek. Tijdloos aangenaam.

Voorstelling: Het Nationale Ballet met Bitter Sweet; choreografie Krzysztof Pastor, muziek Béla Bartók; Acts of Light, choreografie Martha Graham, muziek Carl Nielsen; Symphony in C, choreografie George Balancine, muziek Georges Bizet. Gezien 19 maart, Muziektheater Amsterdam alwaar nog t/m 9 april. Inl: (020) 625 54 55.