Sociale Zaken bestrijdt conclusies Rekenkamer

Belastingvoordelen geven aan werkgevers voor het in dienst nemen van werklozen werkt niet, constateert de Rekenkamer. Het werkt wel, zegt Sociale Zaken.

Het is een harde conclusie die de Rekenkamer velt over één van de paradepaardjes van het vorige kabinet. Van de belastingvoordelen die werkgevers krijgen om langdurig werklozen een laagbetaalde baan te bieden ,,lijkt geen stimulerende werking uit te gaan'', zo schrijven de Rekenkameronderzoekers. Het `werk, werk, werk'-kabinet Kok-I heeft zo'n beetje alles geprobeerd om de werkgelegenheid te stimuleren. Er kwamen Melkertbanen en jeugdwerkgarantieplannen. Van huishoudelijke hulpen werden witte werksters gemaakt. En het kabinet stelde in 1996 de specifieke afdrachtkorting (SPAK, voor werkgevers die langdurig werklozen een laagbetaalde baan bieden) in. Met deze regeling is jaarlijks 1,8 miljard gulden gemoeid.

Deze week bracht de Rekenkamer het rapport `Belastingen als beleidsinstrument' uit. Daarin worden 28 zogenoemde fiscale stimuleringsmaatregelen onder de loep genomen. Conclusie: er is weinig bekend over de effecten en de kosten van de regelingen en er wordt zelden gemotiveerd waarom men voor fiscale regelingen kiest in plaats van bijvoorbeeld subsidies.

Wat iedereen al jaren zegt werd nu door de Rekenkamer bevestigd: de effecten van de SPAK zijn niet te meten. En voor zover dat wel kan, blijft er niet veel overeind van de geplande effecten. De Rekenkamer concludeert in haar rapportage dat er ,,geen significant verschil bestaat tussen gebruikers en niet-gebruikers wat betreft de absolute groei van het aantal laagbetaalden''. Hoewel vooral startende ondernemers gebruik hebben gemaakt van de regeling, is het volgens de Rekenkamer moeilijk vast te stellen of deze bedrijven de laagbetaalden niet in dienst hadden genomen zonder de voordelen. Verder blijkt dat voor tweederde van de gebruikers van de regeling het belastingvoordeel geen invloed had op hun personeelsbeleid.

De Rekenkamer heeft het kabinet wel vaker dwars gezeten op het vlak van de werkgelegenheidsgroei. Rekenkamerlid Havermans herinnert zich een ontmoeting tussen toenmalig minister van Sociale Zaken Melkert en Rekenkamer-president Koning. ,,Nooit zal ik het `college' vergeten dat hij (Koning, red.) aan minister Melkert gaf over dit leerstuk toen deze zijn twijfel uitsprak over het moment waarop de Rekenkamer het onderzoek naar de Melkertbanen had opgepakt'', schrijft Havermans in een aan Konings afscheid gewijde uitgave van het personeelsblad.

Sociale Zaken reageert geprikkeld op de kritiek. De SPAK is indertijd ontworpen vanuit de notie dat een verlaging van de loonkosten goed is voor de werkgelegenheid. Dat verband is onomstreden, zegt het ministerie van Sociale Zaken. De conclusie van de Rekenkamer is volgens het departement ,,een verrassend resultaat''.

Op basis van eigen onderzoek concludeert Sociale Zaken juist dat de regeling wél effect heeft. Gemiddeld hebben SPAK-gebruikers 5,15 laagbetaalden in dienst, Niet-SPAK-gebruikers 2,06. Het ministerie beroept zich op berekeningen van het Centraal Planbureau. En dat bureau krijgt bijval van belastinghervormer prof. C. Oort. Hij zette vorig jaar een aantal fiscale regelingen op een rijtje in het rapport `Een duwtje in de rug'. Conclusie: er kan nog veel verbeterd worden, maar het werkt wel. De werkgeversorgansiatie VNO-NCW noemt de SPAK ,,een belangrijke bijdrage aan de werkgelegenheid in Nederland.''

Het Nederlands Economisch Instituut doet op verzoek van Financiën en Sociale Zaken onderzoek naar de effecten van de SPAK. Minister De Vries (SZW) wacht dat onderzoek af alvorens actie te ondernemen. Dat wordt in de loop van dit jaar verwacht.