Schaken in Birma

De trouwe lezer van deze rubriek zal weten dat de schakerij in deze boze wereld geen eilandje van deugdzaamheid is. Ik vertelde u over de spooktoernooien waarin schakers meesterresultaten behaalden of een heel hoge rating, zonder dat er werkelijk geschaakt werd. Over de Roemeen Crisan, die van een zwakke meester een grootmeester werd op grond van partijen die nooit iemand gezien heeft. Over de Duitser Allwermann, een huis-, tuin- en keukenschaker die opeens als een topgrootmeester speelde en een mat in acht aankondigde als ware hij een computer.

In het geval Allwermann werd een serieus onderzoek ingesteld. De resultaten zijn nog niet bekend, maar de Beierse schaakbond heeft al uitgevonden dat de apparatuur waarmee het vermeende bedrog van Allwermann uitgevoerd zou kunnen zijn, voor minder dan duizend mark te koop is.

Onrustbarende gedachte. Bij Allwermann was het verschil tussen zijn normale speelsterkte en zijn topprestatie ongeloofwaardig groot. Een mat aankondigen dat geen mens zou kunnen zien, was ook niet handig van hem. Hoeveel bedriegers zullen er zijn geweest die het deden als hij, maar dan wat voorzichtiger, zodat er geen haan naar kraaide?

Fraai is dit alles niet, maar het geval dat vorige week werd besproken in de Internetpublicatie The Week in Chess geeft het bedrog een geheel nieuwe dimensie. Hier slaat de kwantiteit om in de kwaliteit, zou de marxist zeggen als hij nog bestond. Een hele nationale schaakbond blijkt zich al jarenlang in het bedrog gestort te hebben.

Je bent schaakbestuurder van een ontwikkelingsland dat weinig goede schakers heeft en je wilt dat je land in ieder geval op papier een van de sterkste landen ter wereld wordt. Je pakt het grondig aan. Eerst organiseer je toernooien waarin zwakke schakers zonder internationale rating spelen tegen iets sterkere schakers die wel een rating hebben. De schakers zonder rating tellen voor 2200 in zo'n toernooi. Ze verliezen alles en hun tegenstanders zijn nu vetgemest met ratingpunten. Vervolgens zijn die zelf aan de beurt om leeggezogen te worden. Ze verliezen al hun partijen tegen een categorie schakers die net iets sterker is dan zij zelf.

Als je geduldig op deze weg voortgaat is er na een paar jaar aan de top een groep schakers gekomen die honderden ratingpunten meer hebben dan ze verdienen. Aldus geschiedde in het land Myanmar, dat wij beter kennen onder de oude naam Birma. Het voorlopige hoogtepunt van de actie was een toernooi dat in februari plaatsvond in de hoofdstad Yangon, die wij beter kennen als Rangoon. Er deden 28 spelers mee. Zes haalden een grootmeesternorm, acht een meesternorm.

De miraculeuze opkomst van het Birmese schaak was statistici al eerder opgevallen. De Nederlander Paul van Linde vergeleek het aantal topschakers van Birma en Nederland. Spelers met een rating hoger dan 2500: Nederland 12, Birma 16. Hoger dan 2400: Nederland 45, Birma 52. Milan Novkovic wees er in het tijdschrift Schach op dat Birma volgens deze criteria het zevende schaakland van de wereld is, na Rusland, Duitsland, Oekraïne, Verenigde Staten, Joegoslavië en Hongarije.

De Finse meester Jussi Tella schreef een artikel onder de laconieke titel: `Een snelle ontwikkeling kan worden waargenomen van het niveau van het Birmese schaak' en hij ging in op de onweerstaanbare opkomst van de sterkste Birmese speler: `Zaw Win Lay werd plotseling getroffen door overweldigend schaakenthousiasme'. Tussen januari 1993 en juli 1997 bewoog de rating van Zaw Win Lay zich kalmpjes tussen 2205 en 2230. Toen kwam de grote sprong voorwaarts. Januari 98: 2395 (+165). Juli 98: 2465 (+70). Januari 99: 2565 (+100). Hij zou nog aanzienlijk hoger zijn gekomen als er niet een regel was ingevoerd die zegt dat een ratingsprong binnen één periode niet groter dan honderd punten kan zijn. En het eind is nog niet in zicht. Zoals Novkovic schrijft: als Kasparov zijn positie als hoogste op de wereldranglijst zal verliezen, dan zal het niet zijn aan Anand of aan Kramnik, maar aan Zaw Win Lay.

Wat zal hier aan gedaan worden? Waarschijnlijk niets. De wereldschaakbond zal spreken over `ongefundeerde geruchten van onverantwoordelijke journalisten' en zich verheugen over het bloeiende schaakleven in een ontwikkelingsland.

Nu lijkt me die Zaw Win Lay zeker wel een goede meester, hij is beslist van een heel andere categorie dan Allwermann. Maar kijk hier eens naar.

Wit Khin Than (Elo 2541)-zwart Zaw Win Lay (Elo 2565), Rangoon 1999

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 d7-d6 6. Lc1-g5 e7-e6 7. Dd1-d2 Lf8-e7 8. 0-0-0 0-0 9. f2-f4 Pc6xd4 10. Dd2xd4 Dd8-a5 11. Lf1-c4 Lc8-d7 12. e4-e5 d6xe5 13. f4xe5 Ld7-c6 14. Lg5-d2 Pf6-d7 15. Pc3-d5 Da5-d8 16. Pd5xe7+ Dd8xe7 17. Th1-e1 Tf8-c8 18. Dd4-g4 b7-b5 19. Te1-e3

Wit laat zomaar een loper instaan. 19...b5-b4 Maar zo kinderachtig wil zwart niet winnen, hij laat hem staan. 20. Td1-e1 De7-c5 21. Lc4-d3 Lc6-a4 Nu kan wit met simpel 22. Dxb4 een gewonnen eindspel bereiken, maar dat zou niet sportief zijn. 22. c2-c3 Dc5-d5 23. Kc1-b1 Pd7xe5 24. Dg4-h5 Pe5xd3 25. Dh5xd5 La4-c2+ Wit gaf op. Terug naar de legaliteit, nog een partij uit het toernooi in Linares.

Wit Kramnik-zwart Svidler, negende ronde.

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 d7-d5 4. c4xd5 Pf6xd5 5. e2-e4 Pd5xc3 6. b2xc3 Lf8-g7 7. Pg1-f3 c7-c5 8. Ta1-b1 0-0 9. Lf1-e2 c5xd4 10. c3xd4 Dd8-a5+ 11. Lc1-d2 Da5xa2 Weer deze modevariant waarin zwart met vuur speelt. 12. 0-0 Lc8-g4 13. Ld2-e3 Pb8-c6 14. d4-d5 Pc6-a5 15. Le3-g5 Lg4xf3 16. Le2xf3 Tf8-e8 17. e4-e5

Een mooie zet, gebaseerd op de onveilige positie van zwarts paard en dame. Na 17...Lxe5 geeft Schachwoche 18. d6 exd6 (18...Lxd6 19. Ta1 kost een stuk) 19. Ld5 Da3 20. Ld2 Pc6 (of 20...Dc5 21. Df3 Te7 22. Tfc1 met stukwinst) 21. Txb7 Tec8 22. Txf7 Kh8 23. Dg4 17...Pa5-c4 18. d5-d6 Pc4xe5 19. Lf3-d5 Da2-a3 20. Lg5xe7 Lg7-f8 Een uit nood geboren kwaliteitsoffer dat niet helpt. 21. Ld5xb7 Lf8xe7 Of 21...Tab8 22.d7 22. Lb7xa8 Le7xd6 23. La8-d5 Te8-e7 24. Kg1-h1 h7-h5 25. h2-h3 Kg8-g7 26. Dd1-d2 Ld6-c7 27. Tb1-d1 Pe5-d7 Maakt het makkelijker voor wit. 28. Ld5xf7 Hierna gaat alles vanzelf. 28...Te7xf7 29. Dd2xd7 Tf7xd7 30. Td1xd7+ Kg7-h6 31. Td7xc7 Da3-d3 32. Kh1-g1 Dd3-d4 33. Tc7-c2 Zwart gaf op.