Protestkabouter van het Franse communisme

De Franse communisten hebben een opwindende week beleefd. Twee keer gooiden zij de ramen wijd open. Eerst maakten zij hun lijst voor de Europese verkiezingen bekend, voor de helft gevuld met bevriende buitenstaanders. Daarna hield het trouwe partijdagblad L'Humanité op spreekbuis te zijn, in een laatste poging de ondergang af te wenden.

Nieuws in het enige grote land in Europa dat nog steeds een communistische partij heeft, lid van Jospins regeringscoalitie bovendien. In Italië hebben ze het etiket gewisseld. In Duitsland bestaan ze niet. Engeland, nooit gehad. Nederland, netjes opgegaan in Groen Links. Hoe anders in Frankrijk: hier geen fusie, geen zelfbeschuldiging en geen heruitvinding.

En toch verdwijnen de hamer en de sikkel heel zachtjes achter de horizon. Bij verkiezingen is de lijn neerwaarts, niet stijl, maar gestaag. Van de 26 procent direct na de Tweede Wereldoorlog en een laatste piek van 21,4 procent in 1973 is het verval vrijwel constant geweest. François Mitterrand heeft in 1981, bij het begin van zijn veertienjarig rijk, de communisten nodig gehad, maar het boterde niet en hij heeft ze snel gelost. Pas Lionel Jospin heropende het boek van breedlinkse samenwerking in 1997.

Met het afnemend kiezersaantal is ook de sociale macht van de partij afgekalfd. Sommige grote stakingen en protestbewegingen van de laatste jaren konden het zonder de communisten heel aardig redden. Voormannen van de Parti Communiste Français gingen dan wel meelopen met rode verzetsmaterialen, maar niemand kon geloven dat het hun actie was. Ook de ijzeren CGT is opener, en onder een nieuwe voorzitter, Bernard Thibault, toegelaten tot Europese vakbondsfederatie.

In feite is de PCF, met de dood van de laatste stalinistische leider Georges Marchais in '97, in een soort toestand van blijmoedige gewichtloosheid terecht gekomen. De nieuwe leider Robert Hue, oud-verpleegkundige en burgemeester van zo'n typisch communistische betonnen voorstad van Parijs, heeft met zijn imago van aardige protestkabouter de angel uit het Franse communisme gehaald. En misschien ook de laatste coherentie uit het gedachtegoed.

Hij doet het aardig op de televisie, nooit ruzie, zoals Marchais, af en toe een boek, beetje hand in eigen boezem over de goelag archipel, nooit te veel en steeds heel bezorgd over de gaten die het `ongeremd liberaal kapitalisme' slaat in het sociale weefsel van Frankrijk en Europa. Want daar is en blijft de PCF het beste in: zeggen waar ze tegen zijn. Zelfs in de regering.

Premier Jospin heeft menigmaal tandenknarsend bij de telefoon gezeten, maar hij weet het, zonder de stemmen van Robert Hue houdt het snel op met zijn meerderheid. Alleen zijn dogmatische redelijkheid stelt Jospin in staat de communisten af en toe tot de orde te roepen zonder dat het op ruzie uitloopt. Hij weet ook dat de PCF zonder regeringsdeelname een rariteitenkabinet van ontevredenen zou worden.

De twee vernieuwingen van deze week zijn een verhulde uiting van de ontideologisering van het Franse communisme. Europese verkiezingen zijn in Frankrijk van oudsher proefverkiezingen, de enige met evenredige vertegenwoordiging, dus leuk om es iets geks uit te proberen. Wie vult nu zijn lijst voor de helft met niet-partijgebonden actievoerders voor daklozen, Spanjaarden, musici in financiële nood, plus een selectie vrije vogels zoals de chansonnier Jean Ferrat (die heel bewogen kan zingen)? Welke partij geeft een krant uit met de wervende leus dat die krant niet meer hoeft te schrijven wat de partij denkt? Een partij die geen vastomlijnde ideeën meer heeft.

Hoe meer Robert Hue zijn gedachtegoed aan het papier toevertrouwt hoe helderder het wordt. Hij is geen sociaal-democraat, en zal het ook nooit worden. De centrale vraag, zegt hij, is of het kapitalisme de horizon van het mensdom is. Lionel Jospin zegt (volgens Hue): ja, mits gecorrigeerd op excessen. Ik (Hue) zeg: ,,Nee, ik weiger de dominante rol van de markten te accepteren. Wij zijn niet de vijand van de markt, maar wij willen hem, in een beweging van de hele maatschappij, ten dienste stellen van de menselijke noden en niet alleen ten gunste van een minderheid van geprivilegieerden.''

Geen idee? Of eigenlijk hetzelfde idee als tijdens de dageraad van het communisme. Wat maakt het uit, de PCF draait fijn mee in een regering die in amper twee jaar al bijna evenveel geprivatiseerd heeft als de conservatieven Balladur en Juppé in vier jaar. Hue is er trots op dat dankzij zijn verzet bij Air France slechts `het kapitaal is opengesteld', zonder 100 procent privatisering. De PCF stelt Jospin even goed in staat mee te doen aan `het Europa van Maastricht en Amsterdam' waar hij mordicus tegen is.

L'Humanité hoopt zijn dalende lezersschare weer boven de 60.000 te hijsen en het miljoenenverlies van de laatste jaren om te zetten in een financieel evenwicht. Winst is geen doel voor een Franse communist. Vervelend dat de markt het laatste woord heeft.