Jeltsin nu vrijwel geheel geïsoleerd

Als een wanhopige tsaar in zijn nadagen heeft president Boris Jeltsin vrijdag een van zijn laatste vertrouwelingen, Nikolaj Bordjoezja, chef van de Kremlin-staf en voorzitter van de Veiligheidsraad, ontslagen.

Het ontslag komt amper een etmaal nadat Bordjoezja opdracht had gekregen een seks- en corruptieschandaal te onderzoeken dat zich lijkt uit te strekken van het Openbaar Ministerie tot binnen de Kremlinmuren. Deze affaire rond procureur-generaal Joeri Skoeratov heeft de toch al wankele positie van Jeltsin verder ondermijnd.

De Russische media speculeren volop dat Bordjoezja was opgezadeld met de taak om corruptiebestrijder Skoeratov ten val te brengen, omdat deze zijn pijlen op de entourage van Jeltsin had gericht. Woensdag mislukte die opzet toen Ruslands machtige gouverneurs in de Federatieraad (senaat) weigerden het ontslag van Skoeratov te aanvaarden. Als laatste redmiddel liet het Kremlin daarop via de staatstelevisie een video uitzenden waarop de procureur-generaal seks heeft met twee vrouwen.

De uitzending had een averechts effect: Skoeratov werd door parlement, pers en publiek op de schouders genomen, terwijl Jeltsin geportretteerd werd als een ongeloofwaardige moraalridder. De lichamelijk en politiek verzwakte president stelde donderdag zijn vertrouweling Bordjoezja aan het hoofd van een commissie die moet onderzoeken of Skoeratov zijn ambtseed (een moreel voorbeeld voor de natie te zijn) heeft geschonden.

Tekenend voor de paniek bij Jeltsin, aldus waarnemers, is zijn besluit om zich een dag later te ontdoen van Bordjoezja, die overigens de afgelopen weken met hartklachten in het ziekenhuis was opgenomen waar Jeltsin werd behandeld aan zijn maagzweer. Volgens officiele berichten lag ook Skoeratov daar, maar deze bleek kerngezond en liet doorschemeren dat hij door chantage was gedwongen om zich onvindbaar te houden.

De ex-KGB'er Bordjoezja was pas sinds december chef van de Kremlin-staf, een functie die vrijkwam toen Jeltsins huisvriend en speechschrijver Valentin Joemasjev uit de gratie raakte. De derde stafchef in drie maanden wordt Aleksandr Volosjin, een 43-jarige spoorwegingenieur. Geluidloze tv-beelden van diens eerste ontmoeting met Jeltsin als stafchef deden vermoeden dat Volosjin niet wist wat hem overkwam.

Het isolement van Jeltsin is vrijwel compleet. Uit angst om ook ontslagen te worden haastte vice-stafchef Oleg Sysoejev zich gisteren te verklaren dat hij de staatstelevisie niet had opgedragen de pornobeelden te vertonen. Alom klinkt de voorspelling dat er nog meer koppen gaan rollen. Twee presidentskandidaten, de liberaal Javlinski en gouverneur Lebed, zeggen dat het schandaal kan leiden tot de impeachment van Jeltsin, nu deze de loyaliteit van de gouverneurs heeft verspeeld.