Zuid-Afrika: meer investeringen ondanks crisis

Zuid-Afrika mag zich verheugen in een forse toename van de directe buitenlandse investeringen. Ondanks de Aziatische crisis en de grote druk waaronder opkomende economieën vorig jaar gebukt gingen, stegen de investeringen in Zuid-Afrika volgens berekeningen van het onderzoeksinstituut Business Map van 15,8 miljard rand naar de recordhoogte van 17,2 miljard rand (ruim 5,5 miljard gulden). Ook het hoge misdaadcijfer kon investeerders kennelijk niet afschrikken. Nederland blijft met 500 miljoen rand duidelijk achter bij de grote Westerse industrielanden.

Maar er zit enige vertekening in de statistieken doordat de rand sinds medio vorig een belangrijke devaluatie doormaakte. In nominale termen zijn de investeringen gestegen met 9 procent. Wordt de daling van de Zuid-Afrikaanse munt echter meegerekend dan is er zelfs sprake van een lichte afname. Niettemin spreekt het onafhankelijke Business Map van een succes. Het instituut is verbaasd over de groei omdat 1997 al een fenomenaal jaar was voor buitenlandse investeringen in Zuid-Afrika. Maar het bureau maant tot voorzichtigheid: ,,Ondanks deze verrassende resultaten, blijven buitenlandse investeringen een harde noot om te kraken. Investeerders kijken nog steeds zeer kritisch en behoedzaam naar Zuid-Afrika, vooral tegen de achtergrond van toenemende politieke conflicten op het continent.''

Maleisië blijkt de grootste investeerder te zijn. Het Aziatische land pompte in 1998 3,8 miljard rand in de Zuid-Afrikaanse economie. De Maleisische geldstroom zit voornamelijk in de petrochemische industrie. Het staatsbedrijf Petronas is de belangrijkste aandeelhouder in de Zuid-Afrikaanse oliemaatschappij Engen.

Nederland blijft achter bij andere landen als het gaat om investeringen. Paul van den Brink, de general manager van de in Johannesburg gevestigde Nederlandse Kamer van Koophandel voor Zuid-Afrika, zegt dat er een opvallend contrast bestaat tussen het min of meer constante niveau van investeringen en de handel tussen de twee landen, die juist wel sterk groeit. De export van Nederland naar Zuid-Afrika steeg in 1998 met 35 procent en de omgekeerde handelsstroom met bijna 80 procent. ,,Voor het eerst sinds de opheffing van het apartheidsregime heeft Nederland een handelstekort met Zuid-Afrika'', aldus van den Brink. De Nederlandse uitvoer naar Zuid-Afrika had tussen januari en september 1998 een waarde van 1,140 miljard gulden, de invoer bedroeg 1,187 miljard.

De Zuid-Afrikaanse regering nam de afgelopen jaren een aantal maatregelen die buitenlandse investeerders moesten aantrekken. Sinds oktober 1996 hoeven ondernemers die aan bepaalde voorwaarden voldoen (o.a. garanties op het scheppen van werk) zes jaar lang geen inkomstenbelasting te betalen. Dit aanbod loopt in september dit jaar overigens af. Verder verleent het ministerie van handel en industrie verscheidene vormen van subsidies, onder meer op de invoer van nieuwe machinerie. Maar de regering heeft enkele belangrijke zorgen van investeerders nog niet weg kunnen nemen. Zo bestaat er in Zuid-Afrika veel arbeidsonrust, laat het opleidingsniveau van werknemers vaak te wensen over en bestaat met name op lokaal niveau veel corruptie. Thabo Mbeki, de gedoodverfde opvolger van president Nelson Mandela na de verkiezingen van 2 juni, heeft deze problemen onderkend en onlangs gezegd dat hij ze `keihard' zal aanpakken.

Waar de Zuid-Afrikaanse regering haar winst uit probeert te halen is de bevordering van de zogenoemde Ruimtelijke Ontwikkelingsinitiatieven (SDI). De Ontwikkelingsbank van Zuidelijk Afrika omschrijft de SDI als `een specifieke regio die een intrinsiek on- of onderbenut potentieel heeft'. Het gaat om een zestal industriële en agrarische zones, waarvan aan enkele reeds volop wordt gewerkt. Het belangrijkste project is de Maputo Corridor: de verbinding tussen Zuid-Afrika's industriële hartland Gauteng (met Johannesburg als centrum) en de Mozambikaanse hoofdstad Maputo. De 500 kilometer lange doorgang van Johannesburg naar Maputo, de dichtstbijzijnde havenstad, moet zich idealiter ontwikkelen tot een Roergebied. Binnenlandse en buitenlandse geldschieters hebben inmiddels 2 miljard dollar toegezegd voor investeringen variërend van een aluminiumsmelter, programma's voor irrigatie, toerisme tot petrochemische installaties. Op papier bestaan plannen voor verdere economische ontwikkeling ter waarde van 5 miljard dollar. De Maputo-corridor legt met name de handelsroute naar het Verre Oosten open. Voor de verbindingen naar het westen is dwars door de Kalahari-woestijn een nieuwe weg van 1.400 kilometer lengte aangelegd tussen Gauteng en de Namibische havenstad Walvisbaai.