Vincent en de radio

Sinds ik naar de radio luister, en ook weet wat het woord `aktie' betekent, heb ik zeker één keer per week gedacht dat de werknemers in het Gooi via de luisteraars voor verbetering van hun arbeidsvoorwaarden vochten. Dan was het een gewoon programma. Nu het werkelijk zo ver is, en je af en toe het rustig tikken van een klok hoort, denk je niet meteen aan loonsverhoging voor degenen die het uurwerk voor de microfoon hebben gezet. Eerder aan een spotje voor een stresswerend middel, een compositie tot het binnenleiden van de nieuwe eeuw, een grote ramp, nieuw zinloos geweld, of een historisch programma. Wie nog naar de Engelse radio heeft geluisterd, zal zich herinneren dat de BBC het tikken van de Big Ben liet horen voor het bim-bam begon, waarna Frank Phillips of Joseph McLeod het nieuws ging voorlezen: Rostow heroverd, Mersa Matroe idem, zware gevechten bij Sidi el Barani en Orel. Zó lang luister ik al naar de radio. Nee, nog veel langer. Nu dus naar de tik-actie van het omroeppersoneel en de grafstem die vertelt dat dit het personeel meer pijn doet dan de luisteraars, waarvoor excuus. Ik gun het personeel alles, zes procent en Krishnamurti-cursus, maar door het op deze manier aan te pakken openen ze de baaierd van mijn radioverleden.

`Hoe stelt u zich uw ideale radiozender voor?' vroeg iemand die zelf met de radio te maken heeft. Dat is eenvoudig gezegd. Die zender bestaat al: WQXR, the Classical Station of The New York Times. Die zendt het hele etmaal muziek uit die wij over het algemeen `klassiek' noemen; dus serieuze muziek, modern, experimenteel, romantisch, echt klassiek, en op ieder uur het nieuws. Soms denk je: hoe is het mogelijk dat een componist zoveel lelijk lawaai voor zijn rekening heeft durven nemen; soms luister je naar iemand die na de laatste paukenslag heeft gedacht: nu nog één. Dan weer zou je de cd willen kopen als je het afspeelapparaat had. Maar hoe en wat dan ook, het is voor negentig procent interessant en met een minimale bijdrage van de menselijke omroepstem. Dat zou ik in Nederland willen, en daarvoor ook graag mijn bijdrage tot een loonsverhoging leveren.

Tot vorig jaar september hadden we Radio Vier (de herdoopte Hilversum Vier), `de klassieke muziekzender van Nederland'. Toen ging alles op de periodieke schop. De ondertitel verdween, het bestanddeel gesproken woord nam toe. `s Ochtends op je nuchtere maag hoor je dat dezelfde avond in Middelburg een recital is, in Delfzijl het mannenkoor optreedt en in Vaals een ouverture kan worden beluisterd. Dat valt niet bij te benen. Ik sprak GerritJan Wolffensberger. Vroeg: `Heb jij macht?' Hij bevestigde. Ik klaagde mijn nood. Hij zei dat ik me vergiste. Dat wilden de luisteraars juist graag weten: wat er in het hele land aan de hand was op muziekgebied. `En ook over alle reizen en het geboorte- en sterfjaar van Mozart voor je de eerste pom-pompom van de Kleine Nachtmusik hoort?' Ja, dat ook.

Je gaat naar een museum, bijvoorbeeld het Kröller-Müller om naar De aardappeleters te kijken. Je komt de zaal binnen, de suppoost gooit een doek over het meesterwerk en zegt: `Vincent van Gogh is geboren in Groot-Zundert in 1853 en gestorven in Auvers-sur-Oise, in 1890. De aardappeleters waarvan u straks een deel gaat zien, is door hem geschilderd in 1885. Dit is de middelste van drie versies...' De suppoost vertelt nog veel meer, en dan trekt hij de lap opzij zodat er drie aardappeleters zichtbaar worden, pakt je bij je arm en duwt je de volgende zaal in. Dit is een visuele versie van de manier waarop Radio Vier zo vaak zijn publiek behandelt. Of een andere: voor het schilderij achter de lap zit een clubje kenners te discussiëren over wat erachter te zien is en wat ze ervan vinden en als ze zijn uitgepraat: één aardappeleter.

De vrije markt voorziet in een alternatief: Classic FM, licht klassiek voor elk moment. Goed beschouwd is deze zender interessanter. Je leert eruit dat wij Nederlanders een sentimenteel volk zijn: niet genoeg kunnen krijgen van Albinoni's Adagio, het droefgeestigste van Mahler en natuurlijk Für Élise. En dan breekt de Hollandse hartstocht baan. Een Hongaarse dans van Brahms of, absoluut hoogtepunt: Katsjatoerians Sabeldans. Als een van deze werken uit je radio komt, weet je zeker dat je Classic FM hebt getroffen.

Zal het ooit goed komen met de Nederlandse radio? Binnenkort wordt alles opnieuw verkaveld en verhusseld zoals het al bijna driekwart eeuw op gezette tijden gebeurt. Op de Dam geeft de Amsterdamse politie op dit ogenblik demonstraties in bungee jumping en het draaiorgel in de Kalverstraat speelt Eens zal de Betuwe in bloei weer staan. Alles blijft mogelijk.