Miloševic: knieval of bommen op z'n hoofd

De diplomatie in de Kosovo-crisis lijkt uitgeput. NAVO-luchtaanvallen zijn binnen een week vrijwel onvermijdelijk, zeggen hoge diplomaten.

Ook de vervolgconferentie over de crisis in Kosovo is vandaag in Parijs geëindigd in een gedeeltelijk fiasco, net als het eerste overleg vorige maand in Rambouillet. De – tot voor kort sterk verdeelde – Kosovo-Albanezen hebben gisteren het Amerikaanse vredesplan ondertekend, maar hun belagers, de Serviërs, verwerpen het.

Nu de Kosovaren akkoord zijn, neemt de druk op Belgrado de komende dagen toe om alsnog in te stemmen met de voorlopige vredesregeling. Maar bovenal worden NAVO-luchtaanvallen nu met de dag waarschijnlijker, zo is de overtuiging bij de NAVO en de contactgroep voor ex-Joegoslavië. Zeker nu Belgrado zich zelf in en rondom Kosovo op totale oorlog voorbereidt.

Zelfs de Franse minister van Buitenlandse Zaken en medevoorzitter van het vredesoverleg, Védrine, heeft vanochtend voor het eerst openlijk verklaard dat luchtaanvallen op Belgrado nu ,,reeël'' zijn en dat de NAVO met consultaties kan beginnen. En dat is opmerkelijk gezien de eerdere weigerachtige houding van Parijs om de Joegoslavische regering echt onder druk te zetten. Volgens een hoge diplomaat uit de contactgroep zijn ,,de Fransen pissed off door de houding van de Serviërs''.

Westerse diplomaten verzekeren dat het dit keer niet bij dreigementen zal blijven. Een hoge diplomaat bij de NAVO zegt resoluut, om elke twijfel aan de daadkracht van de NAVO weg te nemen: ,,Nog één weekje, en dan gaan we er over heen.''

De diplomatieke middelen om de Joegoslavische president Miloševic tot inkeer te brengen raken uitgeput. Hij blijft tegen de legering van een NAVO-vredesmacht in Kosovo om toe te zien op de uitvoering van het akkoord, dat voorziet in drie jaar zelfbestuur voor de Kosovaren. Bovendien is zijn delegatie deze week ook nog eens teruggekomen op haar eerdere mondelinge instemming met het akkoord zelf.

Mogelijk ondernemen de twee voorzitters van het mislukte Rambouillet-overleg, de Britse en Franse ministers, Cook en Védrine, nog een laatste spoedmissie naar Miloševic om hem om te praten, zo speculeren diplomaten. Maar internationaal groeit de weerzin om van Belgrado een `bedevaartsoord' voor Westerse dignitarissen te maken, zonder dat dit tot enig rendement leidt.

,,Dit is het moment voor de laatste druk. Daarna volgen maatregelen. Dat is zeker'', zegt de diplomaat uit de contactgroep. Miloševic krijgt mogelijk nog tot woensdag de tijd om van gedachten te veranderen. ,,Als hij dan niet akkoord is, volgen NAVO-bombardementen'', zegt een hoge NAVO-diplomaat, die meebeslist over de luchtaanvallen. ,,Er zijn maar twee mogelijkheden voor Miloševic: of hij gaat door de knieën, of hij krijgt bommen op zijn hoofd. De kans op luchtaanvallen is nu groter dan vijftig procent.''

Volgens de diplomaat uit de contactgroep heeft de handtekening van de Kosovaren vooral de druk op de internationale gemeenschap zélf vergroot. ,,Wij kunnen nu toch moeilijk met onze handen over elkaar gaan zitten. Wij moeten nu een vervolgstrategie uitstippelen.'' Volgens de NAVO-diplomaat ,,gelooft Miloševic nog steeds niet dat wij echt gaan bombarderen. Dat weten wij uit betrouwbare bron in Belgrado. En daar zit hij echt goed fout mee. De vraag is alleen: hoe kunnen wij hem dat aan zijn verstand brengen''.

Een duidelijk signaal kan bijvoorbeeld zijn de terugtrekking van de ongewapende waarnemers van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) of de ontruiming van Westerse ambassades. De Amerikaanse en Duitse regeringen hebben hun burgers al opgeroepen zo snel mogelijk Joegoslavië te verlaten.

Een knieval van Miloševic op de valreep wordt niet uitgesloten, als het hem duidelijk wordt dat het de NAVO echt menens is. ,,De hele geloofwaardigheid van de NAVO is in het geding. Wij kunnen niet over ons heen laten lopen'', zegt een NAVO-diplomaat.

De NAVO is, zeggen diplomaten op het hoofdkwartier, ,,klaar'' voor luchtaanvallen, en zal niet vóór zij in actie komt nog verstrikt raken in ingewikkelde besluitvormingsprocedures. NAVO-secretaris-generaal Solona is volgens een besluit van 30 januari al gemachtigd zelf op te treden. ,,Solana heeft een volmacht. Hij zal nog een rondje telefoneren. En als het goed zit, geeft hij Clark [de NAVO-opperbevelhebber] de opdracht'', zegt de NAVO-diplomaat.

NAVO-diplomaten erkennen dat er ,,geen morning-after-scenario'' is. ,,Het wordt bombarderen tot hij door de knieën gaat. En laten we wel wezen: de Serviërs gaan al heel snel door de knieën als ze zelf hard worden aangepakt. Dat is in Bosnië wel gebleken toen ze daar door de Kroaten en door de Amerikanen werden aangevallen.'' Desondanks waarschuwde de commandant van de Amerikaanse luchtmacht, generaal Michael Ryan, gisteren in de Senaat voor de kracht van de Joegoslavische luchtverdediging, die gemakkelijk NAVO-toestellen zou kunnen neerhalen.

Veel vertrouwen in een diplomatieke oplossing is er niet meer bij de NAVO en bij de contactgroep. ,,De EU en de contactgroep hebben niets gepresteerd'', zegt de hoge NAVO-diplomaat. ,,Zij hebben geen poot aan de grond gekregen bij de Serviërs. De Amerikanen hebben er tenminste nog voor gezorgd dat de Kosovaren hebben getekend.'' De grootste zorg van het Westen is nu dat Belgrado de OVSE-waarnemers niet ongehinderd het land uit zal laten gaan.