Keramiek

Vijf jaar geleden opende het Europees Keramisch Werkcentrum. Het centrum in Den Bosch, dat elke drie maanden twaalf wisselende kunstenaars en keramisten onderdak biedt, heeft inmiddels honderden van hen met klei en porselein in aanraking gebracht. Gevolg: de 'emancipatie' van klei tot volwaardig kunstenaarsmateriaal. Dat is een internationale trend, zoals ook blijkt uit de groots opgezette, internationale kunstmanifestatie Ceramic Millennium, die in juli in de Amsterdamse Rai gehouden zal worden. Alleen deze maand al zijn er drie keramiek-exposities in Amsterdamse galeries te vinden. Galerie Aschenbach organiseerde afgelopen zomer tijdens de Gay Games de tentoonstelling Clay Games, en toont nu het vervolg daarop. Jozef van der Heijden toont er opnieuw koffiepotten in allerlei vermenselijkte verschijningsvormen: tuit en handvat zijn tot armen geworden, zodat de witte pot met rood kruis Verpleegster heet. Grappig, maar wel bijzonder melig. Knap gemaakt zijn de keramieken Gorilla-koppen van Maurice Freimuth: een levensecht rijtje, als koloniale jachttrofeeën. De tegenhanger wordt gevormd door de twintig keramische knuffelbeesten die Hester Oerlemans verspreid over een wand ophing. De twee beste werken bij Aschenbach zijn installaties: Bastiënne Kramer toont For Evergreen, bestaande uit vier boomstronken van gedroogde klei die tot het plafond reiken; in de openingen waar eens takken zaten, schijnen nu groene neonlichten die een geheimzinnig signaal lijken.

Louise Schouwenberg rangschikte op een tafel stapels witte handdoeken naast wit-porseleinen vormen. Sommige zijn glanzend geglazuurd, andere onbewerkt als gips. De vormen zijn ondefinieerbaar, als een negatief, de inhoud van een mal: van een niervormig bekken, of een nachtspiegel.

Ook Hieke Luik, die vanaf 20 maart nieuw werk bij galerie Oele exposeert, werkte net als Kramer en Schouwenberg in het Keramisch Werkcentrum, en ook zij heeft een voorkeur voor porselein. ,,Ongebakken is het een soort stopverf,'' vertelt Luik, ,,heel slap, maar ook heel elastisch. Porselein is vloeibare steen, elke vingerafdruk erin wordt zichtbaar.''

Het is misschien geen toeval dat Luik tamelijk figuratief te werk ging in dit materiaal: de associatie met porseleinen Meissen- en Chinese figuren ligt vlakbij. Weeping Beauty bijvoorbeeld is een beeldje van een witte Madonna-achtige figuur; ter hoogte van haar (ontbrekende) gezicht hangen lange slierten, als tranen. En Good Mourning is een statige vrouwenfiguur met lange, slepende rok en een ketting als een rozenkrans rond het lijf gewikkeld. Als tegenhanger voor het witte porselein koos Luik terracotta. Het vloerbeeld Lussen toont een ronde plak van deze gebakken rode klei, waarop een plas platina-luster is uitgegoten. Dit metaalkleurige glazuur ziet er uit als kwik, het is of het niet gestold is.

Ook Caro Bensca weet haar keramische beelden een bijna gewichtloos aanzicht te geven. In galerie De Praktijk exposeert zij geraamtes die ze boetseerde van bone-china porselein. Sommige zijn bruin-zwart, als verkoold, andere helder wit. Enkele liggen in foetus-houding, andere zijn plat op hun rug opgebaard. Achterin de galerie ligt een dramatisch uitziend skelet dat in doodsstrijd bevroren lijkt: de handen klauwend, de benen verkrampt. Om de vijf minuten gaat het licht uit en gloeit de lichtgevende, groene verf op waarmee het geraamte is bestreken, waardoor de ruimte verandert in een griezelkabinet. Je zou bijna vergeten dat deze dode van keramiek is.

Clay Games; t/m 11 april in galerie Aschenbach, Bilderdijkstr. 165c Amsterdam, wo t/m za 13-18u. Hieke Luik, nieuwe beelden; 20 maart t/m 21 april in galerie Oele, Lijnbaansgracht 314 Amsterdam, wo t/m za 13-18u. Caro Bensca, 'D is niet d'; t/m 7 april in galerie De Praktijk, Lauriergracht 96 Amsterdam, wo t/m za 13-18u.