`Ik werk consequent inconsistent'

Het atelier van de Schiedamse kunstenaar Diet Wiegman is leeg. ,,Bijna al mijn werk is vernietigd'', zegt hij. In galerie Delta in Rotterdam is nu een tentoonstelling te zien met foto's van de resten waaruit zijn kunstwerken bestonden.

Ooit betaalde Unilever bijna een halve ton voor de inhoud van een vuilnisbak. Voor wat verpakkingsafval, een paar machineonderdelen en wat gebroken glaswerk, allemaal afkomstig uit eigen bedrijf. De Schiedamse kunstenaar Diet Wiegman maakte een grillig bouwsel van de troep en men kan rustig aannemen dat zakenrelaties vaak met open mond naar het kunstwerk staarden dat vanuit dat tentoongestelde grof vuil op de wand in de ontvangsthal geprojecteerd werd. Het was een bijna fotografisch lichtspel van tovenaarsleerling: een Hollands landschap met jagende witte wolken boven een malsgroene horizon, onderbroken door het zo vertrouwde kerktorentje. ,,Een buitenlandse Unilever-directeur liet zich wel eens bij dat barok ingelijste `vlakke land' portretteren'', vertelt Wiegman. Vergeefs - zodra er flitslicht aan te pas kwam, loste hemel en aarde op als een Unilever-afwasmiddel in een ton water. ,,De man zag alleen zichzelf op zo'n foto terug.'' Dat het lichtwerk bij een verhuizing verloren ging, was voor de kunstenaar geen publicitair uit te melken drama. ,,Andere mensen gaan nu eenmaal anders met de dingen om''.

Diet Wiegman (1944), opgeleid in monumentale vormgeving en lange tijd vooral werkzaam als autodidactisch keramist, gebruikt licht en schaduw, glas en spiegel, klei en beton. Morgen opent bij galerie Delta in Rotterdam een tentoonstelling van zijn werk. Zijn betonnen beelden staan bij scholen en op pleinen; hij goot de vormen in de grond. Liggend in bad kwam hij op het idee om, mede om budgettaire redenen, alleen de boven het water uitstekende lichaamsdelen van een keramische figuur - knieën, tenen, buik, dijen en het halve hoofd - aan een schoolmuur te bevestigen.

Het bedrijfsleven verstrekte hem vrijere opdrachten, zoals die ingenieuze projecties. Vooral met zijn griezelig echte schaduwen van Michelangelo's David en de ontarmde Venus van Milo, beide raadselachtig door licht aan straatafval en glasscherven onttrokken, kreeg hij in Berlijn, Barcelona en in Nederland in de jaren tachtig meer bekendheid. Van eerdere datum zijn de realistiche Pop art-objecten van klei, zoals `linnen' dienstpukkels, ingedeukte olievaten en `verroeste'tandwielen, die een misleidend uiterlijk van loodzwaar metaal kregen, maar die door de vervormingen van de klei net zo goed ineens van rubber konden zijn. Recenter ontfutselde Wiegman nog bewegende `zeepbellen' aan een glinsterende discobal. En waar je evenmin een snars van begrijpt is de driehoekige spiegellijst, die door een berekende ordening van stukjes spiegel, in combinatie met een schijnwerper, op de wand een vierkant te zien geeft. Reden temeer om in zijn atelier alvast te bekijken wat Delta zal bieden.

,,Dat kan niet'', zegt de kunstenaar blijmoedig. ,,Bijna al mijn werk is vernietigd, mijn atelier is leeg. Ik heb nog wat afval en scherven over.'' Wat stelt die tentoonstelling dan voor? Wiegman haalt enkele lijsten en een kistje te voorschijn. En wat blijkt: van al die resterende scherven zijn afzonderlijk 1.464 foto's gemaakt, in mapjes gerangschikt. Gaatjes-ijzer, een potbodem in klei, een keramische boogvorm; de associatieve vormen kregen een steeds anders gekleurde ondergrond, een nummer, een handtekening. De wisselende lensafstand zorgde voor min of meer identieke afmetingen.

,,Ik heb archeologie bedreven naar wat mij aangaat en ik kijk nu als een beschouwer naar mijn eigen verleden. Van elke scherf ken ik het verhaal. Mijn nalatenschap is een bestand geworden, van waaruit ik kan terugverwijzen, en waarbinnen ik ook weer nieuwe verbindingen kan leggen. De dingen verkeren nu eenmaal in een continue vormverandering. Vroeger ben ik wel eens abrupt gestopt met een bepaalde manier van werken als de vraag naar bepaalde sculpturen zo groot werd dat ik alleen nog moest produceren. Dit keer wilde ik opnieuw schoon schip maken, niets meer achter me aan slepen. ''

Straks hangen bij Delta steeds vier, nauwkeurig geselecteerde foto's tezamen in een lijst, 720 foto's in totaal. Op de grond komen twee abstracte tapijten te liggen, gebaseerd op de met scherven bezaaide ateliervloer. ,,Ik werk consequent inconsistent'', zegt Wiegman. ,,Het gaat me om het spel en het experiment. Het doel is aanleiding om te existeren en vooral de rit naar dat doel interesseert me. Als ik de eindbestemming dreig te bereiken, verzin ik snel weer een ander doel. Ik wil mezelf blijven verrassen in vorm en in materialen; vooringenomen plannen en standpunten zijn de dood in de pot. Mislukkingen zijn er om uit te buiten en elke teleurstelling heeft zo zijn experimentele voordelen. In de beeldende kunstwereld is veel niet toegestaan. Iets mag niet clichématig zijn, niet te literair, niet te decoratief. Daar trek ik me niets van aan. Ik ga zo ontvankelijk mogelijk om met datgene wat om heen is. Dus ik voel me een vrij man, een rasoptimist, die zichzelf steeds weer blij maakt.''

Nee, Wiegman is niet op erkenning uit. Hij vergat consequent zijn monumentale opdrachten te signeren. Het versturen van uitnodigingen voor tentoonstellingen schoot er ook wel eens bij in. Bij nader inzien blijken die bescheidenheid en onverschilligheid wel mee te vallen. Zo consciëntieus geordend als de scherven uit zijn atelier, zo strak in het gelid staat zijn kunstenaarsleven opgesteld - in vele dossiers met tekeningen en notities. Geen knipselletter is hem ontgaan. Zelfs het schetsboekje van de vijfjarige Diet - met elke pagina in grote kindercijfers genummerd - is er nog steeds. Ook alle schaduwen die hij heeft gegoocheld, zijn op foto's beklijfd. De groene Venus van Milo is de mooiste. Ze bestond uit groene glasscherven, waaraan een enkel rood fragment was toegevoegd. ,,Stel je voor hoe het is om als vrouw zonder armen gevolg te geven aan je verlangens. En stel je die mannen eens voor die in het Louvre naar die beeldschone vrouw staan te kijken. Vandaar dat stukje rood glas dat als een smeulende brand zo weer binnenin haar kan oplaaien.'' Nu maar hopen dat galerie Delta in de kelder nog wat lege, groene flessen heeft staan, opdat nog één keer die gloeiende Venus zal herrijzen.

Van 20/3 tot 10/4 bij galerie Delta, Oude Binnenweg 113, Rotterdam. Open: wo. t/m za. 11.30-16 uur.