Fifa über alles

Op de avond van 19 juli 1994 landde een vliegtuig van de Braziliaanse maatschappij Varig op het internationale vliegveld van Rio de Janeiro. Aan boord was de Braziliaanse selectie die zojuist in de Verenigde Staten het wereldkampioenschap had veroverd. Verder vermeldde de passagierslijst Braziliaanse bestuursleden en meer dan honderd zorgvuldig door de Braziliaanse voorzitter Ricardo Teixeira geselecteerde gasten: de hoogste bazen van Braziliaanse bedrijven, vijf leden van de rechterlijke macht en vele advocaten. Het merendeel van deze juristen was betrokken bij de minimaal veertig rechtszaken waarin de Braziliaanse bond op dat moment was betrokken. In een van de zaken eiste de bond schadevergoeding van de beste voetballer die de wereld heeft gekend: Edson Arantes do Nascimento. Pelé, zoals iedereen hem kent, had durven beweren dat de voetbalbond corrupt was.

Corrupt? Wie dat durfde te zeggen, moest zo snel mogelijk tot zwijgen worden gebracht, ook al was hij de minister van sport en heette hij Pelé. Om dergelijke querulanten aan te pakken diende het juridische gilde van Brazilië te worden gemobiliseerd en mild gestemd met een reisje naar Noord-Amerika en een paar kaartjes voor het WK voetbal. In het toestel met de winnaars van de wereldtitel bevonden zich ook enkele zorgvuldig geselecteerde journalisten, die het Braziliaanse voetbal in het algemeen en voorzitter Teixeira in het bijzonder nooit kritiseerden.

De Teixeira-methode is niet kortzichtig of kinderachtig en dient serieuzer genomen te worden. Wie de verhalen in De voetbalmaffia van de Engelse schrijver David Yallop gelooft, beseft dat de in het vliegtuig aanwezige journalisten niets zouden schrijven over de opmerkelijke signatuur van de passagiers. En nog minder wat zich na de landing afspeelde. Op last van de douane moesten alle reizigers hun bagage een dag laten staan. Waarom wilde niemand weten tijdens de triomfantelijke ontvangst door op het vliegveld. Toch moet iedereen getuige zijn geweest van de verbale oorlog tussen voorzitter Teixeira en de douanebeambten. Zelfs op de tv was het te zien.

Toen het hele vliegtuig was uitgeladen, bleken vijf vrachtwagens nodig om alle goederen te vervoeren. Van computers tot kleurentelevisies, maar ook andere geheimzinnige dozen en koffers. Negen ton extra vracht zou het toestel hebben vervoerd. Wat was er illegaal Brazilië binnengebracht? Op de lijst van mogelijkheden stonden drugs hoog genoteerd. De Braziliaanse juriste Maria Emilia Arauto vertelde Yallop dat het voetbal wordt aangewend als route om drugsgeld wit te wassen. De voetbalclubs worden daarvoor gebruikt, de illegale gokwereld heeft er profijt van en de voorzitter van de Braziliaanse bond weet er alles van. Elke keer als ze de zaak aanhangig probeert te maken, dreigt Teixeira met een miljoenen claim wegens smaad.

Teixeira is de schoonzoon van Joao Havelange, de norse Braziliaan die vorig jaar zomer aftrad als voorzitter van de internationale voetbalfederatie FIFA. Teixeira en Havelange zijn hoofdrolspelers in het boek van Yallop en hebben er getuige de anekdotes (sommige zijn wel gecheckt andere niet) maffiose praktijken op nagehouden. Brazilië mag dan voetballers hebben voortgebracht – als Pelé, Garrincha, Didi, Rivelino, Gerson, Romario en Ronaldo – de manier waarop ze door Havelange en zijn schoonzoon sinds de jaren vijftig zijn gebruikt om zichzelf te verrijken is volgens Yallop misdadig. En waarom zou het niet waar zijn? Gebleken is dat de voetbalwereld geen milieu is waarin integere geesten zich kunnen verweren tegen de invloed van mensen die uit zijn op macht en vooral financieel gewin.

Vaak wekken de verhalen en vooral de conclusies van Yallop argwaan. De Engelsman is tegen bijna alles wat Zuid-Amerikaans is. De mentaliteit deugt niet, de mensen deugen niet, alleen de Engelsen zijn goed. In zijn zeer slordige beschrijving van de wedstrijden die sinds 1954 om het wereldkampioenschap werden gespeeld, gaat hij op de loop met feiten als een tabloid-journalist. Hij beweert dat Johan Cruijff om politieke redenen niet wilde meedoen aan het WK van 1978 in het Argentinië van generaal Videla. En dat Nederland zich in navolging van Cruijff destijds dreigde terug te trekken. Nederland had volgens Yallop zelfs wereldkampioen moeten worden, omdat de Argentijnen nadrukkelijk werden bevoordeeld. Maar dat een slecht elftal als Engeland in 1966 in eigen land werd bevoordeeld en mede daardoor wereldkampioen werd, ontkent Yallop opvallenderwijs.

Het zijn valse tonen in het boek dat verhaalt over nog valsere praktijken. De fantasie van Yallop en zijn frustratie over de teloorgang van voetbal als volkssport gaat ver. Maar wanneer hij feiten aandraagt over moord op een `integer' Argentijns lid van de organisatie en andere vormen van liquidatie, omkoping en chantage, kan men niet meer aan de indruk ontkomen dat het commerciële voetbal onder Havelange (voorzitter van `74 tot `98) is afgedaald tot een uiterst ongeloofwaardig spel.

Nu Havelange is opgestapt, woekert het kwaad verder. Zijn opvolger, de Zwitser Sepp Blatter, doet volgens Yallop niet anders dan de Braziliaan heeft gedaan. Aan de handelwijze van Blatter besteedt de schrijver nauwelijks twintig van de ruim driehonderd pagina's. Opmerkelijk is dat juist Blatter het boek in Zwitserland heeft kunnen verbieden en in Nederland bezig is hetzelfde te bereiken. Havelange heeft niets ondernomen, hoewel hij toch met nauwelijks weerlegbare feiten wordt neergezet als een misdadiger die niets heeft geschuwd om zijn ego te strelen. Wie junta's ter meerdere eer en glorie van het voetbal en vooral zichzelf gebruikt, bewijst de sport geen dienst.

De voetbalwereld wordt gedicteerd door de Havelanges en de Blatters, door Horst Dassler (de alom aanwezige en invloedrijke erfgenaam van het familiebedrijf Adidas), door Coca Cola, Nike, marketingfirma's als Dentsu en ISL en door een mediagigant als Rupert Murdoch die behalve het tv-kanaal BskyB ook The Times en de rijkste club ter wereld (Manchester United) als handelsobject wil gebruiken. Nog even en het resultaat van voetbalwedstrijden wordt beslist op gokkantoren en beurzen – als dat al niet het geval is.

Zo kon het ook gebeuren dat in de zomer van 1998 de beste en meest aanstekelijke voetballer van het moment onder de immense druk van de tijdgeest bezweek. In de WK-finale tussen Frankrijk en Brazilië (tussen Adidas en Nike) werd hij door contractuele verplichtingen gedwongen mee te spelen. Hij kon het niet, hij was versuft door een epileptische aanval, waarschijnlijk het gevolg van stress en een overdosis pijnstillers die hij tegen een knieblessure moest nemen. Hij zou niet spelen, maar voorzitter Teixeira wilde dat hij wel speelde. En de jongen speelde zonder dat hij het wist.

Het thuisland Frankrijk (Adidas) won, de favoriet Brazilië (Nike) verloor. De Brazilianen voetbalden als verdwaasd. Ronaldo, voorbestemd om Pelé op te volgen, begreep er niets van. Ergens in zijn hoofd speelde de duivel met zijn kloten. Hij was gek geworden. Was hij maar nooit voetballer geworden en nooit in handen van de commercie gevallen. Veel geld verdienen, een mooie vriendin en veel aandacht, maar wel ongelukkig. David Yallop, een Chelsea-fan van de oude stempel, heeft het begrepen. In het Engels zou het boek heten: How they stole the game. Een titel die aanspreekt. De Engelse uitgever heeft het nog niet durven uitgeven. Die begrijpt de boodschap nog niet.

David Yallop: De Voetbalmaffia. De corrupte spelletjes van de Fifa. Van Gennep/Van Halewijck,

319 blz. ƒ39,90