Eigentijds bestiarium

Achter de intrigerende titel Je bent een beest, Viskovitz gaat een bundel dierenverhalen schuil van bijzondere allure. Ze staan op naam van Alessandro Boffa, een uit Moskou afkomstige bioloog, die afwisselend in Rome en Thailand woont. Met deze in het Italiaanse geschreven verhalenbundel treedt deze tot nu toe onbekende auteur voor het voetlicht. Zijn boek is onmiskenbaar het product van een natuurtalent: het is met zoveel flair geschreven dat het haast onvoorstelbaar is dat het om een debuut gaat.

De twintig verhalen waaruit de bundel bestaat draaien allemaal om Viskovitz, die steeds zowel hoofdpersoon als verteller is. De identiteit van deze Viskovitz (een acroniem voor `Very Intelligent Superior Kind of Very Intelligent and Talented Zootype') is uiterst lastig te omschrijven. Het enige dat men met zekerheid kan zeggen is dat hij het prototype vertegenwoordigt van het mannetjesdier. Zijn gedaante verandert per verhaal: de ene keer is hij een kameleon en de andere keer een papegaai, nu eens een schorpioen en dan weer een leeuw, een worm of een bidsprinkhaan.

De dieren waarin Viskovitz zich verstopt bezitten alle denkbare menselijke eigenschappen: uiterlijke als schoonheid, kracht en intelligentie, maar ook karakterologische als ijdelheid, jaloezie en angst. Vooral het zinnelijk genot neemt en belangrijke plaats in. Ook Viskovitz laat zich in alle rollen die hij speelt leiden door de erotiek, die een enkele keer tendeert naar pure liefde, maar meestal neerkomt op drift. Op dit terrein heeft hij steeds dezelfde tegenspeelster, namelijk Ljuba, de personificatie van het wijfjesdier.

In hun geslachtsdrift, paringsritueel en voortplanting volgen Boffa's dieren vaak wegen waar wij, zacht gezegd, vreemd tegenover staan: koekoeken die hun eieren in andermans nest leggen, vrouwelijke bidsprinkhanen die hun partner oppeuzelen, slakken die het nu eens doen als wijfje en dan weer als mannetje, vaderhaaien die de moeders van hun jongen verslinden.

Maar door de bank genomen gedragen Boffa's dieren zich toch als mensen. Ze maken deel uit van gemeenschappen, die door dezelfde gedragspatronen en zieleroerselen worden beheerst als de onze. Opvallend is zelfs de moderne achtergrond waartegen hun leven gestalte krijgt. Er zijn ratten die lijden onder de zure regen, mestkevers die zich druk maken om de aandelenmarkt, zwijnen die optreden in talkshows, honden die deel uitmaken van een narcoticabrigade en vissen die yogales nemen. Door deze actuele invulling, die een geestig effect sorteert en nergens geforceerd overkomt, is Boffa's boek waarschijnlijk de modernste bundel dierenverhalen die ooit is geschreven.

De auteur houdt ons in dit eigentijds bestiarium een spiegel voor waarin ons doen en laten soms genadeloos wordt blootgelegd en ontmaskerd. We kunnen (overigens met een glimlach op de lippen) alleen maar tot de conclusie komen dat het met onze wereld nog steeds niet al te best is gesteld. Ondanks dit weinig opbeurende perspectief zijn Boffa's verhalen, in tegenstelling tot de traditionele dierenfabels, nergens moralistisch. Hij observeert en analyseert, maar laat zich niet uit over de vraag of wat de dieren (en dus wij) doen, goed is of slecht. De natuur is nu eenmaal zoals zij is, en daar moeten wij ons eenvoudigweg bij neerleggen.

Het is geen geringe verdienste van Boffa dat hij een genre dat na Adams en Koolhaas uitgeput leek te raken opnieuw heeft weten te bezielen. Het vernieuwende van zijn aanpak is dat de verworvenheden van biologie, zoölogie, ornitologie, entomologie en ichtyologie erin zijn omgevormd tot literatuur. Wat dit betreft lijkt Je bent een beest, Viskovitz op de Kosmokomische verhalen van Calvino, waarin iets soortgelijks is gedaan met betrekking tot de astronomie en evolutietheorie.

Boffa's luchtige toon komt de leesbaarheid van het boek zeer ten goede. Zijn lichtvoetigheid vormt een tegenwicht tegen de vele wetenschappelijke termen die her en der in de tekst opduiken. Een speciaal kenmerk van zijn stijl is nog de speelse manier waarop hij omgaat met de taal. Deze eigenschap is ook in de vertaling van Etta Maris voortreffelijk bewaard gebleven.

Alessandro Boffa: Je bent een beest, Viskovitz. Vertaald uit het Italiaans door Etta Maris. Contact, 160 blz. ƒ29,90