Jeltsin lijdt zware nederlaag in senaat

Ruslands invloedrijke gouverneurs hebben de zieke president Jeltsin woensdag een zware politieke slag toegediend. Onverwachts en tegen zijn nadrukkelijke wil in stemden zij in de Federatieraad (senaat) voor het aanblijven van de procureur-generaal, die vorige maand door chantage tot ontslag was gedwongen.

Door zijn nederlaag is Jeltsin verder geïsoleerd komen te staan. Hij kan niet langer op de loyaliteit van zijn regionale leiders rekenen. Die loyaliteit genoot hij tot nu toe wel. Tot ongeloof van het Kremlin had een belastende videoband – waarop 's lands hoogste corruptiebestrijder de liefde bedrijft met twee blondines – niet de uitwerking die ervan verwacht werd: aanklager Joeri Skoeratov ten val brengen. Integendeel, de Federatieraad nam het met 142 tegen 6 stemmen op voor ,,een man die in moeilijkheden is geraakt'', zoals voorzitter Strojev het verwoordde.

Zodra de uitslag op het electronische scherm verscheen, ontbood Jeltsin premier Primakov in de Centrale Kliniek van Moskou waar hij herstelt van een bloedende maagzweer. Samen verklaarden zij dat alleen moreel onbezoedelde lieden procureur-generaal kunnen zijn. Jeltsins woordvoerder Jakoeskin legde 's avonds op televisie uit dat de gouverneurs zich vergist hadden en beter opnieuw konden stemmen.

De 46-jarige Skoeratov (getrouwd, twee kinderen) heeft nooit ontkend dat hij in het compromitterende filmpje figureert. Hij zei alleen dat die tape ,,illegaal is opgenomen'' en dat zijn Openbaar Ministerie een strafzaak zal beginnen wegens privacy-schending. De Russische media hebben Skoeratov intussen uitgeroepen tot een volksheld. Onder de kop ,,Hou je haaks, Joeri' schrijft de Moskovski Komsomolets dat de ,,eerlijke procureur het slachtoffer is geworden van schatkistrovers''.

Vanmorgen al moest Jeltsin bakzeil halen: hij gelastte een onderzoek en schortte zijn eis ter vervanging van Skoeratov op. Waarnemers voorspellen dat er koppen gaan rollen. Ondanks de voorgeschreven ,,absolute rust'' vertrok Jeltsin vanmorgen uit het ziekenhuis. Geruchten dat Kremlin-stafchef Bordjoezja de eerste in de ontslagrij zou zijn, werden door Jeltsins woordvoerder ontkend.

De krant Kommersant noemt de uitslag voor Jeltsin ,,verpletterend', terwijl Segodnja van de voorpagina roept: ,,De volgende stap: impeachment''. ,,Dit is het begin van een diepe politieke crisis die kan leiden tot afzetting van de president'', zei ex-generaal en gouverneur Aleksandr Lebed.

Jeltsin werd totaal overvallen door ,,de coup van de gouverneurs''. Het ontslag van Skoeratov, dat al door hem was aanvaard, zou als een hamerstuk worden afgehandeld. Maar de Moskouse burgemeester Joeri Loezjkov, een van de senatoren die er op uit is Jeltsin van de Kremlintroon te stoten, vroeg Skoeratov of hij begin februari door criminelen was gedwongen om ,,wegens hartklachten'' zijn ontslagbrief te tekenen.

Het antwoord was ontluisterend. De procureur meldde dat hij van alle kanten in de tang was genomen: door twee vroegere premiers, door ministers, beursspeculanten, Doema-leden en de zakentycoon Boris Berezovski, al noemde hij die laatste niet bij naam. Met zijn ontslag had hij gehoopt de aandacht van Jeltsin te trekken, om uit te leggen wie er ,,een wig tussen hem en de president wilde drijven'. In plaats daarvan gaf Jeltsin hem de bons.

Vervolgens bracht het parket een reeks in het oog springende corruptieschandalen aan het licht, waaronder het beheer van de totale Russische valutareserves door een schimmig bedrijfje op Jersey en het afluisteren van de familie Jeltsin onder vermeende auspiciën van Kremlin-intrigant Berezovski. Vlak voor de stemming zette Skoeratov de zaken op scherp: ,,Willen we leven in een rechtstaat of in een land dat wordt geregeerd volgens de denkbeelden van de secretaris van de GOS-landen (Berezovski, red.)?'' De politieke en financiële macht van Berezovski is de afgelopen maanden uitgehold. Jeltsin heeft aangekondigd hem te ontslaan als secretaris van het gemenebest van ex-Sovjet-republieken.

Communistenleider Zjoeganov greep de zaak aan om ouderwets uit te halen naar Jeltsin: ,,Hij die het halve land heeft geruïneerd, gedraagt zich als de chef-moralist'', schamperde hij. Veel gouverneurs hebben Jeltsin gewaarschuwd dat hij het niet moet wagen om tegen het senaatsbesluit in te gaan.