De senioren-hype is niet te stuiten

Met onze ouderen gaat het steeds beter. Dat constateerde, eergisteren, het Sociaal en Cultureel Planbureau. Steeds meer senioren voegen zich in een opgewekt, frivool legertje dat van het leven geniet of aan het Internetten is. Maar hun belangenbehartigers beweren dat zij gebukt gaan onder `negatieve beeldvorming'.

Lobbyisten van de 55-plussersbrigade, het Landelijk Bureau Leeftijdsdiscriminatie voorop, hebben zich gestort op het thema `beeldvorming'. Het is een geliefd onderwerp bij groeperingen die vinden dat ze in een achterstandspositie verkeren. Vrouwen zijn er ooit mee begonnen, met allochtonen in hun kielzog. Hun lobby om de beeldvorming van vrouwen te verbeteren is succesvol gebleken: in Hilversum is al emancipatiepolitie aangesteld, een bureautje dat nauwgezet turft hoeveel vrouwen in beeld komen en hoe. Nu willen de ouderen ook.

Met een niet aflatende stroom van zure publicaties probeert het Landelijk Bureau Leeftijdsdiscriminatie te bewijzen dat in Nederland de beeldvorming over ouderen belabberd zou zijn. Als we de lobby moeten geloven, beschouwt Nederland zijn ouderen als hulpbehoevende, achterlijke en dementerende mensen, als een loodzware onkostenpost op de begroting van het land. Met oude dames is het nog erger gesteld. Dat zijn aseksuele, ziekelijke en klagerige wezens die hun dagen al zappend doorbrengen en in de supermarkt met hun mond vol tanden staan: boodschappenlijstje vergeten.

Als een aanstaande migrant zijn informatie louter en alleen van het Bureau Leeftijdsdiscriminatie zou betrekken, dan zou hij zich wel twee keer bedenken om in Nederland te willen wonen, het land waar ouderen elk moment in de zee kunnen worden gejaagd.

In het antidiscriminatiebureau zijn alle laden uitgekamd, op zoek naar bruikbare publicaties om klanten en subsidiegever – het ministerie van VWS – te overtuigen van het nut van de missie. Niemand wordt gespaard. Zelfs de jongeren die voor een schamel inkomen ouderen verzorgen, krijgen een snier. ,,Zeventig procent van de hulpverleners in verzorgingshuizen veronderstelt dat ouderen seksueel inactief zijn'', aldus een rapport. En hoe hard ze ook zwoegen, goed doen ze het nooit: ,,Bejaardenverzorgenden maken veelvuldig gebruik van `baby-talk' wanneer zij praten met dementerende ouderen.'' Zijn de wachtlijsten in de gezondheidszorg niet van hoger orde?

De hype lijkt niet meer te stuiten. Zelfs de anders zo verstandige vereniging van Wijze Oude Vrouwen – Wouw gaat zaterdag haar ledenvergadering aan de beeldvorming wijden. De ouderenbond Anbo volgt argwanend de adverteerders in zijn ledenblad: die advertenties voor hulpmiddelen en foeilelijk meubilair, zijn die niet vooroordeelbevestigend?

Het is het Bureau Leeftijdsdiscriminatie onlangs gelukt om enkele tonnen overheidsgeld binnen te halen voor een intensieve voorlichtingscampagne. Het zou kunnen dat de ambtenaren zijn gezwicht wegens de dreigende ondertoon in de aanvraag: ,,Generaliserende beelden hebben de meest nadelige gevolgen als ze worden gehanteerd door gezaghebbende personen, zoals politici, werkgevers, dienstverleners, journalisten en voorlichters.'' Daarom moeten werkgevers als eersten in zelfonderzoek met de prangende vraag: welke, onbewuste, vooroordelen heb ik over mijn 40-plussers? Daarna moeten journalisten eraan geloven, want waarom komen ouderen zo weinig of zo stereotiep in het nieuws?

Waar zouden die verbeten lobbyisten op uit zijn? Grootschalig onderzoek (Dekker en Ester) heeft immers vastgesteld dat de negatieve beeldvorming over ouderen een mythe is. Slechts een zeer kleine minderheid van de Nederlandse bevolking denkt negatief over ouderen. En wat is er zo gevaarlijk aan negatieve beeldvorming, gesteld dat deze bestaat?

De vooronderstelling is dat die beeldvorming leidt tot stereotypen die invloed hebben op zowel de maatschappelijke mogelijkheden voor groeperingen als op hun zelfbeeld en gedrag. Als ouderen, allochtonen en vrouwen maar lang genoeg horen dat ze dom zijn, dan worden ze het ook: het bekende mechanisme van de self-fulfilling prophecy. Als een werkgever maar vaak genoeg gewaarschuwd wordt dat zijn 45-plusser niet kan meekomen, dan gelooft hij dat ook - weer een argument erbij om van een dure werknemer af te komen.

De theorie leidt tot bizarre constateringen. Als de media maar vaak genoeg berichten dat Marokkanen crimineel zijn, dan worden ze dat ook. In dat kader zouden de media de oorzaak zijn van de stijgende criminaliteit.

Bewijzen voor deze theorie zijn niet aangetroffen. Alleen al de vrouwenemancipatie laat zien dat, stereotypen of niet, vrouwen toch wel doen wat ze willen. Toen velen nog meenden dat kinderopvang schadelijk voor het kind was, stonden de vrouwen in lange rijen voor de crèche, de vooroordelen ferm trotserend.

Volgens de onderzoekers Keijzer en Penninx hebben stereotiepe beelden geen invloed op het zelfbeeld van ouderen. Het zijn vooral persoonlijke omstandigheden die het denken over zichzelf bepalen. Onder meer een sociaal-economisch gunstige situatie gaat gepaard met een positief zelfbeeld. Dat loopt mooi in de pas met de conclusie van het Sociaal en Cultureel Planbureau. Dat het welbevinden van de 65-plusser stijgt, wijt het bureau voor een belangrijk deel aan de toegenomen opleiding met het bijbehorend meer inkomen van ouderen. Zou het de senioren-bobo's aan het denken kunnen zetten? Zeur niet langer over die beeldvorming, maar lobby vereend voor alleenstaande oudere vrouwen. Van hen is immers bekend dat zij tot de armsten in Nederland behoren. Met een beetje meer inkomen stappen ook zij in het bootje van gelukkige ouderen.