ANDERE LANDEN

Hoe werken Rekenkamers in andere landen? Een overzicht.

Duitsland Het Duitse Bundesrechnungshof kan bogen op een geschiedenis die tot 1714 terugvoert. Het kent maar liefst 66 onafhankelijke leden, onder wie 55 onderzoeksmanagers. De wet vereist dat ten minste eenderde van de leden een succesvolle loopbaan als advocaat achter de rug moet hebben. De Länder die de Bondsrepubliek vormen, hebben zelf regeringen, parlementen en rekenkamers. Bij de rechtmatigheidscontrole vervullen de accountantsdiensten van de overheid een belangrijke rol. Het jaarlijkse verslag van de rekenkamer is openbaar. Dat geldt niet voor alle incidentele, meer beleidsmatige rapporten die geheim kunnen blijven als ze daardoor meer effect sorteren. In dat opzicht zit deze rekenkamer dichter in de buurt van een overheidsadviseur dan van een rechter of zelfstandig toezichthouder. Het hof heeft een collegiale structuur. België De rekenkamer zucht hier onder een bureaucratische organisatie, ontwikkeld uit de Franse structuur. Net als in Griekenland, Portugal, Italië en Luxemburg beoordeelt de rekenkamer in België vooraf de gerechtvaardigdheid van (bepaalde) overheidsuitgaven. In Nederland is dat systeem in 1927 verlaten. De organisatie van het Belgische Rekenhof is archaïsch gebleven; doelmatigheidsonderzoek heeft nauwelijks plaats. Frankrijk Hoewel Napoleon Frankrijk in 1807 de primeur gaf van de onafhankelijke rekenkamer, loopt het land nu met modernisering van de aanpak achterop. In de rekenkamer geven meer dan honderd onafhankelijke magistraten leiding aan onderzoeken die op een rechtszaak kunnen uitlopen als een ambtenaar financieel heeft geknoeid. De rekenkamer bepaalt zelf welke terreinen zij onderzoekt, maar gaat daarbij niet in op vragen van efficiency en bedrijfsvoering. Zoveel onafhankelijke hooggeplaatsten bijeen vraagt om problemen bij de bedrijfsvoering; die doen zich inderdaad in ruime mate voor. De Nederlandse Rekenkamer heeft uit Parijs het opmerkelijke verzoek gekregen de Franse organisatie eens grondig door te lichten en adviezen voor verbetering aan te dragen. Evenals de andere als Hof ingerichte rekenkamers hebben de Fransen geen accountants in dienst. Groot-Brittannië Aan het National Audit Office valt een geschiedenis sinds de veertiende eeuw af te lezen. Het hoofd, The Comptroller and Auditor General, geeft achteraf goedkeuring aan de overheidsuitgaven; een taak die elders bij het parlement pleegt te liggen. Het oordeel komt tot stand door een intens proces van hoor en wederhoor. De rekenkamer treedt daarmee vooral op als onafhankelijk extern accountant. Als enige Europese rekenkamer hebben de Engelsen geen juristen in dienst. De doelmatigheidscontrole is een ondergeschoven kind. Er bestaat een innige, zij het strikt gereguleerde band met het House of Commons dat het werkprogramma van de rekenkamer kan beïnvloeden. De Angelsaksische traditie kent een eenhoofdige leiding. De rekenkamer kent geen grondwettelijke bescherming bij gebrek aan een geschreven grondwet. Zwitserland Dit is een van de weinige democratieën die het zonder onafhankelijke rekenkamer moeten doen. De Zwitserse rekenkamer is een onderdeel van het ministerie van Financiën, waaraan het rapporteert. De rekenkamer is hier eerder een adviesorgaan van de regering dan een onafhankelijk controleur waarop de volksvertegenwoordiging een beroep kan doen. Wel is de rekenkamer inmiddels bezig zich van de regering los te weken. Ook in Zweden en Finland is de rekenkamer een onderdeel van het ministerie van Financiën, maar de onafhankelijkheid van de leden en de keuzevrijheid van onderzoek zijn gewaarborgd. De Zweedse rekenkamer heeft internationaal zelfs een reputatie als vooruitstrevend en toonaangevend. Verenigde Staten De U.S. General Accounting Office is geen zelfstandige organisatie, maar het onderzoeksorgaan van het Congres. De eenhoofdige leiding berust bij de Comptroller General of the U.S., die voor een periode van vijftien jaar door de Amerikaanse president wordt benoemd. De rekenkamer heeft sinds haar instelling in 1921 veel aan kracht gewonnen, maar verkeert door de band met het Congres in een kwetsbare positie. De rapporten zijn openbaar.