Aandeelhouders doen een greep naar de macht

Beursfondsen die slecht presteren moeten hun strategie aanpassen, eisen beleggers. Zij willen zich daar actief mee bemoeien.

De aandeelhouders rukken op. Nu het poldermodel de vakbeweging bijna onzichtbaar heeft gemaakt, morrelt een nieuwe machthebber aan het slot van de directiekamer. De geachte aandeelhouder beperkt zich al lang niet meer tot een oordeel over het dividend, hij wil zich meer met de strategie bemoeien.

Gisteren bereikte de Vereniging van Effectenbezitters (VEB) een nieuwe mijlpaal door van de havenbedrijven Pakhoed en Van Ommeren te eisen dat zij de vorig jaar afgeketste fusie doorzetten. Reden: de ondermaatse prestaties van de aandelen van beide bedrijven. Ook uitzendbureau Content en brouwer Grolsch blijven achter op de beurs. Volgens de VEB is dat een uitstekend argument om te worden overgenomen.

Een gezonde ontwikkeling, zo noemt voorzitter J. Peters van de stichting Corporate Governance het toenemen van de mondigheid bij particuliere beleggers. ,,Wereldwijd worden aandeelhouders actiever, dus ook in Nederland. En die actieve houding is nodig om tot een beter bestuur te komen''. Peters' stichting heeft veertig aanbevelingen gedaan die tot een transparanter bestuur van Nederlandse bedrijven moeten leiden.

Peters weet niet of de mondigheid van de VEB bedrijven ertoe zal aanzetten de aandeelhouder juist verder buitenspel te zetten. Bijvoorbeeld door het stemrecht van aandelen af te halen.

,,Ik hoop niet dat beursfondsen weigerachtig reageren. Het hangt van de argumenten van de VEB af of er een goede discussie komt'', aldus Peters, zelf commissaris bij Pakhoed.

Hoe directeur P. de Vries van de VEB, waarin ruim 20.000 particuliere beleggers zijn verzameld, zijn wil in het bedrijfsleven denkt door te drukken werd gisteren bij de presentatie van het jaarverslag van de beleggersclub niet duidelijk. Pas over twee weken vertelt De Vries welke acties de genoemde bedrijven kunnen verwachten. De directeur onderstreepte dat hij de meerderheid van de aandeelhouders van Van Ommeren en Pakhoed achter zich heeft. Maar een meerderheid alleen is niet voldoende om tot een fusie te besluiten, want de beleggers in beide bedrijven hebben geen stemrecht.

De twee havenbedrijven, die vorig jaar besloten samen als Vopak verder door het leven te gaan, zijn sinds het afblazen van de fusie een derde van de beurswaarde kwijtgeraakt. Toch laten Van Ommeren en Pakhoed weten niet serieus over een nieuwe verloving te denken.

Volgens Van Ommeren verandert de houding van de VEB hier niets aan. ,,We waren toch al van plan om de mislukte fusie te bespreken in de komende aandeelhoudersvergadering. Precies zoals de VEB vraagt.''

Niet alleen de particuliere beleggers roeren zich dezer dagen, ook de pensioenfondsen en verzekeraars eisen meer invloed in de bedrijven waarin zij geld steken. De tijd dat deze institutionele beleggers via stille diplomatie hun invloed aanwendden is definitief voorbij. Vanmiddag heeft bijvoorbeeld een aandeelhoudersvergadering van de kwakkelende automatiseerder Baan plaats waarin deze beleggers (deels vertegenwoordigd door Dutch Corporate Governance Services) de benoeming van de nieuwe commissarissen mogelijk zullen verhinderen.

In een studie meldt deze organisatie diplomatiek dat de toezichthouders bij Baan wel erg riant worden beloond. De commissarissen krijgen naast hun jaarlijkse vergoeding van 30.000 dollar ook nog een forse beloning voor `extra' werkzaamheden (5.000 dollar per dag) én een optie op 50.000 aandelen per persoon. Na een schets van nog andere beloningselementen stelt het rapport vast dat er voor aandeelhouders ,,onvoldoende aanknopingspunten [bestaan] om [...] vertrouwen te hebben in de commissarissen''.

Verder maakt de studie van Dutch Corporate Governance Services duidelijk dat één van de commissarissen (oud-marinier Henk van den Breemen, die al over opties op 39.000 aandelen beschikt) ook als adviseur in dienst is van Baan, terwijl van commissarissen volstrekte onafhankelijkheid wordt geëist.

Peters deelt de harde kritiek op de gang van zaken bij Baan, waar de aandeelhouder de koers in één jaar van 49 naar 6,50 euro zag dalen. ,,Commissarissen komen in een onmogelijke positie wanneer zij besluiten moeten nemen die een relatie hebben met hun beloning. Ik ben daar echt op tegen. Toezichthouders moeten naar behoren kunnen functioneren en dat is zo niet mogelijk.''