Tweederangs werken zonder samenhang

Maandenlang adverteerde de Kunsthal in kranten en tijdschriften voor het grootste Picasso-overzicht dat ooit in Nederland gehouden is. Vierhonderd werken van dé kunstenaar van de eeuw, bijeengebracht op een blockbustertentoonstelling die het hele oeuvre van de meester omspant, zo luidden de veelbelovende aankondigingen. Nederlands eerste grote Picasso-tentoonstelling in dertig jaar zou drommen mensen trekken, zodat het publiek met klem aangeraden werd om een kaartje in de voorverkoop aan te schaffen.

Op de eerste dag dat Picasso, kunstenaar van de eeuw voor het publiek geopend is, deden zich in de kunsthal geen chaotische taferelen voor. De suppoosten liepen ontspannen rond, terwijl het publiek ruimte genoeg had om de vele werken in alle rust te bekijken.

Met Picasso heeft de Kunsthal een kunstenaar gekozen die zich bij uitstek leent voor een breed publiek. In zijn 92-jarige leven maakte de Spanjaard meer werken, in meer verschillende stijlen en disciplines dan welke andere kunstenaar dan ook. De man die wordt beschouwd als dé personificatie van de moderne kunst heeft met zijn veelzijdige oeuvre iedereen wat te bieden. Van klassieke portretten tot kubistische stillevens, van keramieken borden tot bronzen beelden en van kleurrijke lino's tot sombere etsen: er zit altijd wel wat van je gading bij.

Op een overzicht van zo'n productieve kunstenaar verwacht je de hoogtepunten uit een oeuvre te zien, de sleutelwerken die representatief zijn voor zijn verschillende stijlen en periodes. Maar wie had gehoopt in de Kunsthal zijn favoriete schilderij aan te treffen komt bedrogen uit, want topstukken zijn er niet te vinden. Dit Picasso-retrospectief biedt geen Les Demoiselles d' Avignon, geen aangrijpende schilderijen van hardwerkende vrouwen uit zijn beroemde blauwe periode en nauwelijks mooie kubistische portretten. Uitzondering is Femme en vert uit 1909, een bruikleen van het Van Abbemuseum. De Guernica, Picasso's angstaanjagende meesterwerk over de Spaanse burgeroorlog is er wel, maar als reproductie, op ware grootte geprojecteerd in een verduisterde zaal. De hemelse muziek die hier op de achtergrond klinkt zorgt ervoor dat het publiek de ruimte betreedt als een heiligdom.

Wanneer je bedenkt dat Picasso tienduizenden kunstwerken heeft gemaakt, is vierhonderd plotseling maar een relatief getal. Van de vierhonderd werken in de Kunsthal bestaat meer dan de helft uit grafiek en een groot deel uit keramische objecten. Wat overblijft zijn zeventig schilderijen die op de bovenverdieping in opeenvolgende zaaltjes met gekleurde wanden zijn opgehangen naar een vernuftig ontwerp met honingraatplattegrond van Wim Crouwel.

Op een enkel werk na dat in bruikleen is gegeven door een Nederlands museum of een particuliere verzamelaar, zijn alle schilderijen afkomstig van de Helly Nahmad Gallery in Londen, een bekende handelaar in Picasso's. De werken die deze kunsthandel de afgelopen dertig jaar verzamelde, zijn veelal tweederangs en geschilderd in een haastige stijl, alsof Picasso in gedachten alweer met een nieuw werk bezig was.

In de catalogus probeert de Engelsman James Hyman het samenraapsel van schilderijen aan elkaar te praten in een simplistische tekst die wemelt van de slordigheden en geschreven lijkt voor groep zes van het basisonderwijs. Wegens de overzichtelijkheid is gekozen voor vijf thematische hoofdstukken (Stillevens, Vrouwen, Familie, Imitatie en inspiratie en De kunstenaar en zijn atelier) die corresponderen met de onderwerpen op de tentoonstelling.

Samen met het inleidende diaprogramma schetst de catalogus een beeld van Picasso dat van clichés aan elkaar hangt. Picasso wordt afgeschilderd als het prototype van de gevierde kunstenaar: één bonk creatieve energie, die zich op foto's het liefst liet afbeelden met zijn ontblote, gebronsde torso. Een excentrieke maar aimabele man die zelfs in het café of restaurant zijn onuitputtelijke artistieke drang niet kon onderdrukken en tafelkleden voltekende, poppetjes scheurde uit servetten en figuurtjes kneedde van brood. Een man die onnoemelijk veel vrouwen in zijn leven had, die allemaal hun eigen stempel op Picasso's ontwikkeling drukten, of het nu de `sensuele Marie-Thérèse of de gekwelde Dora Maar, de exotische Françoise of de oosterse Jacqueline' was.

De kunsthal heeft getracht een toegankelijke tentoonstelling zonder enig kunsthistorisch getheoretiseer. Maar alle toegankelijkheid ten spijt, zal zelfs de minst geoefende museumbezoeker na een bezoek aan deze tentoonstelling (en de onvermijdelijke museumwinkel, waar de Picasso-merchandising ligt uitgestald in de vorm van wijnflessen, stropdassen en complete serviezen) onbevredigd en teleurgesteld naar buiten stappen. Picasso, kunstenaar van de eeuw is een opgeklopt retrospectief zonder hoogtepunten, een tentoonstelling waarin het gebrek aan samenhang gebracht wordt als `verscheidenheid' en inferieure, onbekende Picasso's als verborgen schatten aan de man gebracht worden.

Tentoonstelling: Picasso, kunstenaar van de eeuw. T/m 4 juli in de Kunsthal, Westzeedijk 341, Rotterdam. Di t/m za 10-17u, zo 11-17u en van 18 maart t/m 29 april ook do 19-22u. Entree ƒ15,-/10,- (donderdagavond ƒ25,-). Catalogus ƒ39,50. Reserveren 0900-3001250.