Schwanz

Cabaretier Theo Maassen in Utrecht gezien. Hij was niet zo leuk als ik me van zijn vorige programma's herinner, ook omdat hij inmiddels met veel van zijn Nederlandse collega's de misvatting blijkt te delen dat een tekst pas rond is als je zo vaak mogelijk de woorden `neuken' en `klaarkomen' laat vallen.

Ontneem de doorsnee Nederlandse cabaretier zijn artistieke seksualiteitsbeleving, en je houdt een programma zonder ballen over.

Aan het einde hekelde Maassen de burgerlijkheid van het cabaret van ruim dertig jaar geleden met een parodie op Sonnevelds `Ik zou nooit iets anders willen zijn'. Brave Sonneveld – hij durfde op het toneel zelfs niet te zinspelen op zijn homoseksualiteit.

Is er zoveel veranderd in die dertig jaar? Ja, zóveel is er veranderd. Wat nu voor mensen zoals Maassen de gewoonste zaak van de wereld is, moest nog niet zo èrg lang geleden zwaar bevochten worden.

In het Filmmuseum van Amsterdam draait deze weken een in dit opzicht leerzaam retrospectief van het werk van de Duitser Oswalt Kolle. Hij maakte aan het einde van de jaren zestig een soort seksuele voorlichtingsfilms. Ze trokken over de hele wereld een miljoenenpubliek. Ik zag Deine Frau, das unbekannte Wesen, een van Kolle's eerste films.

Die films hebben nu een hoog camp-gehalte. Het publiek moet lachen op momenten die Kolle daar destijds niet voor bestemd heeft. Je ziet volwassen mannen en vrouwen in soft porno-achtige tafereeltjes moeizaam met elkaar in de slag, als kinderen die de seksualiteit ontdekken. Na elk afgerond verhaaltje klinkt de sonore stem van Kolle met een zwaar moraliserend commentaar.

Toch was Kolle in sommige opzichten zijn tijd vooruit. Hij durfde veel meer te laten zien dan toen gebruikelijk was – zelfs de mannen moesten bij hem al uit de broek – en hij bepleitte de gelijkwaardigheid van de vrouw.

Kolle vertelde, voorafgaand aan de vertoning in het Filmmuseum, over de enorme tegenstand waarop zijn films destijds stuitten. Het was voor hem zelfs reden om in Nederland te komen wonen. Overheid, kerk, media – iedereen werkte hem in Duitsland tegen. In Nederland hielpen heuse psychiaters als Trimbos en Van Emde Boas hem bij de presentatie en ook de media reageerden welwillend. ,,Maar jullie hadden dan ook een NVSH, wij niet'', zei hij.

Een Duitse keuringscommissie, bestaande uit elf mannen en één vrouw, had een erectie uit een van zijn films willen verwijderen. Alleen de vrouw, een 50-jarige actrice, lag dwars. ,,Der Schwanz bleibt d'rin'', zei ze, en zo geschiedde.